N

Özlemle!...

2012-02-01T00:30:00.000+02:00

Barış Manço (d. 2 Ocak 1943, İstanbul - ö. 1 Şubat 1999, İstanbul), Türk besteci, şarkı sözü yazarı ve TV programı yapımcısı. Türkiye'de rock müziğin öncülerinden, Anadolu Rock türünün kurucuları arasında sayılır. Müziğe başlangıcı Galatasaray Lisesi'nde oldu. Yüksek öğrenimini Belçika Kraliyet Akademisi'nde tamamladı. Bestelediği 200’ün üzerindeki şarkısı, kendisine 12 altın ve bir platin albüm ve kaset ödülü kazandırdı. Bu şarkıların bir bölümü daha sonra Arapça, Bulgarca, Flemenkçe, Almanca , Fransızca, İbranice, İngilizce, Japonca ve Yunanca olarak yorumlandı ve Barış Manço, kimi şarkılarını günlük hayatından aldı. “Domates, Biber, Patlıcan”, buna bir örnektir. Hazırladığı televizyon programıyla dünyanın pek çok ülkesine gitmiş, bu nedenle "Barış Çelebi" olarak adlandırılmıştır. (Vikipedi)

Doludizgin

Tanzanya

Adam Olacak Çocuk

Barış Manço ve Kurtalan Ekspres

Dönence Dünya Turu

İkinci Bahar

Dere Tepe Türkiye

Rahmetle/minnetle/özlemle!...

2012-01-31T00:30:00.000+02:00

1904/1967

Gel de an(ımsa)ma!...

2012-01-29T00:30:00.000+02:00

Amos Koyu

Amos, Marmaris Turunç'un güneyinde 10 dakikalık bir yolculuk sonunda ulaşılabilecek küçük bir koydur. Amos Tepesinden dikkatli bakıldığında tepe boyunca uzanmış sur kalıntıları görülebilmektedir. Tepe üzerinde kurulu antik kent Helenistik Devirden Bizans devrine kadar sürekli yerleşim görmüştür.

Amos, Rodos'un kara tarafındaki üç kasabasından biridir. Kentin etrafı surlarla çevrilidir. Batısında Amos'un tanrısı Apollo'ya ait olduğu kitabelerden anlaşılan bir tapınak kalıntısı vardır. Ayakta kalabilmiş diğer bir önemli yapıt ise tiyatrosudur. Her gösteriden önce, orkestranın ortasındaki sunakta şarap ve verimlilik tanrısı Dionisos adına kurban sunulurmuş. Günümüze kalan bir diğer buluntu ise tarla kira sözleşmeleridir. Bunlar tarihin bilinen en eski kira sözleşmeleridir.

Amos tepesinin ucuna doğru ilerlediğinizde önünüzde gördüğünüz deniz, karşınızdaki adalar ve sol taraftaki Amos koyuyla büyüleneceksiniz.

Mahrem

2012-01-25T01:00:00.000+02:00

Kitabın Adı: Mahrem I

Yazarı: Elif Şafak

Yayınevi: Doğan Kitap

Basım yılı ve sayısı: Mayıs 2010/36. Baskı

Sayfa adedi: 287

Kitap Hakkında:

“Öyle güzel ki uçmak... Öyle güzel ki tüyden hafif, uçurtmadan serseri, buhardan oynak, toz zerresinden kıvrak, kar tanesinden savruk olabilmek gökkubbede. Niyetim daha, daha da yükseklere çıkmak. (…) Niyetim gökyüzünde fersah fersah yükselip güneşin gölgesine değerek, bembeyaz bulutların üzerine çıkıp bağdaş kurmak ve bir de oradan bakmak dünyaya. Çünkü bilmek istiyorum aşağıda olup biten her şey görülüyor mu buradan bakıldığında? Merak ediyorum arka bahçelerde sırlanmış sırlar, işlenmiş kabahatler, yarım kalmış oyunlar kaydediliyor mu satır satır, kelime kelime? Bilmek istiyorum bir mahremiyeti var mı insanoğlu-insankızının, insan olmanın?” Ara sıra da olsa, gözlerden kaçabileceğimiz, görülmekten kurtulabileceğimiz gececil bir an, karanlık bir nokta, kadit bir boşluk, belirsiz bir yırtık, ufacık bir çatlak, önemsiz bir kaçak...hani sanki, bit ısırmış, kene yapışmış, tırtıl kemirmiş, sülük emmiş, güve yemiş, gökten düşen üç elmanın birinden kurt çıkıvermiş kadar küçük, küçücük bir mahremiyet var mı bu seyirlik dünyada.

Görmeye ve görülmeye dair bir roman...

gözbebeği: İnsanlarda yuvarlak, hayvanların çoğunda ise dikine elips biçiminde olan gözbebeğinin çapı, irise gelen ışığın miktarına göre değişir. Karanlık ve uzaklık büyütür gözbebeğini; aydınlık ve yakınlık küçültür. Yani bu kararsız çember, ışık varsa küçülür, ışık yoksa büyür. Yakına bakarken de küçüldüğüne göre, yakn olan aydınlıktır, aydınlıktadır. Uzağın payına karanlık düşer. Zaten karanlığı kimse yakından görmek istemez.

Aşık olunca da büyür gözbebeği; demek ki aşık olunan hep uzaktadır. Aradaki mesafenin verdiği acıyı azaltmak için, maşuka "gözbebeğim!" diye hitap edilir.
-Elif Şafak-
(Arka Kapak)

Şimdiki zamanda yaşayan Şişko'nun öyküsünü neden 1880'lerin Perasına bağladınız?

Osmanlı'nın son dönemini yeğlememin nedenini, o dönemde yaşama yeni yeni giren moderniteyle birlikte Osmanlı'nın görsellik anlayışında bir değişiklik olması. Modernite olgusuyla birlikte görsellik yeni bir anlam kazanıyor ve bunun odak noktasında da kadının bedeni yer almaya başlıyor. Kadın, etek boyundan vücut hatlarına kadar herşeyiyle ''seyirlik malzeme''ye dönüşüyor. Modernleşme tartışmasının odak noktasında kadın ve kadın bedeni vardır zaten. Modernite bir seyirlik dünya inşa eder. 1880'deki Pera'nın vurgusu bu: O dönemde Osmanlı'da bir seyirlik dünyanın malzemesi. Bu dünyanın referansı da 1880'lerin Pera'sı.

(Hangimiz Şişko değiliz ki ?, Ahsen Erdoğan- Elif Şafak Söyleyişisi'nden, Binyıl Kitap, 29 Eylül 2000.)

Şişman ama çok şişman bir kadının başrolü aldığı çok az roman vardır. Elif Şafak'ın son romanı Mahrem'de, şişman olduğu için gözden kaçamayan bir kadın ana tema olarak kullanılıyor... Romanın açılış sahnelerinden biri olan minübüste seyehat bölümünde, ter, açlık, diğer kadınlar, sevimli olmak zorundaki küçük çocuk ve kapalı alanla oluşturulan karabasan, uzun yıllardır okuduklarım arasında ayrıcalıklı bir yere sahip...

Elif Şafak'ın öykü anlatıcılığı özellikle bu romanda berraklaşmış. Masalın dili, bu romanın sürükleyiciliğinde ana unsur olarak görülüyor ve Şafak'ın yepyeni diyebileceğimiz bir üslubunun da habercisi. Özellikle tarihsel diye kabaca adlandırabileceğim bölümlerden ayrılmak istemedim.

(Elif Şafak'ın Mahremi, Gül Dirican, Milliyet, 5 Eylül 2000)

Kitaptan alıntılar:

... kırk tarak dayanmaz derler deli kısmının tek bir saç telini taramaya öyle kuvvet verirmiş delilik insana.

“Yokuşun başında/elli yaşlarında/etine dolgun/yüzü solgun/tonton mu tonton/bir kadın/geceliği pazen/terlikleri ponpon/fırlamış sokağa/sokak lambasının altında/lambaya üşüşen/ışığı kesen/sineklere bakmakta/her neyse kaybettiği/böyle gece vakti/belli ki aramakta/sineklerin kanatlarında..

Elli yaşlarında/elli pare top atışıyla/sızım sızım acısını kutlamakta/her parede şıkıdım şıkıdım/göbek atmakta/evli barklı/üç çocuk anası/susuz limonlar gibi memeleri/erken kurudu rahmi/oysa sevmezdi kanını/aklının ucundan geçmezdi/özleyebileceği/ama çabuk kabullendi/zaten o hep böyleydi/hep munis/ve de suspus/kimse ondan âlâ pişiremezdi/ıspanaklı kolböreğini/bir kaşığa dokuz mantı sığdırırdı/kalem inceliğinde sarardı/yaprak sarmasını/inci gibiydi yazısı/okuldayken yani/o zamanlar her şey ne iyiydi/ılık bir süt misali/boğazından aşağı iniyordu hayat/içini ısıtarak/o zamanlar/herkes etrafında pervane/emrine amade/sonradan kocası olacak hergele/en çok da o/nasıl da dolanırdı peşinde/hergele lafı az bile/bunca seneden sonra/hiç utanmadan/yaşına başına bakmadan/sen kalk da/mis gibi yuvanı/gül gibi karını/boyunca çocuklarını/et feda/hem de kimin uğruna/kızı yaşındaymış valla/yosmanın teki/hevesi geçince/parasını yiyince/haydi yallah/kışkışlayacak bizimkini/sık dişini/zaten erkek kısmının/aklı sonradan gelir başına/dayan çocukların hatırına/hem, tek sen misin sanki/hepimiz geçtik bu yollardan/az ceviz kırmadı rahmetli baban/hiç ses çıkardım mı bunca zaman/farzet ki/kızılcık şerbeti/geçecek elbet/geçmeli her şey gibi/bu da geçip gidecek/elbet dönecek/diz çöküp af dileyecek/senden âlâ kim yapabilir ki/ıspanaklı kol böreğini/hem kim sığdırabilir/dokuz mantıyı bir kaşığa/o şırfıntı mutfağın yolunu bilir mi sanki/onun mahareti başka/öylelerinin kadınlığı kibrit ateşi/sönüverir yataktan çıkınca/oysa sen/senin kadınlığın dillere destan/hem...”

Geçenlerde mesela/aynen böyle bir müşteri/ağız burun yamulmuş/dut gibi/gün ağarmakta/gecenin beşi/herif tutturdu ‘hadi!/gidelim/Fatih’in mezarını bulalım/yakasına yapışalım/ne demeye aldın sen bu şehri?/kaydıraktan kaydır gemileri/ver onca şehidi/bunun için mi ulan hepsi?/sarhoşluk işte/inat etmiş/gaza gelmiş’/taksici ses etmezdi gene de/ama bi de baktı ki/sarhoş çıkarmış kafayı camdan/bas bas bağırıyor/”Fatih Sultaaan!/Sultan Fatiiih!/Nerdesin?/Kalk da bak/Bak ne hallere koydular torununu!”/imkânı yok susmuyor/o saatte namaza giden ehl-i Müslüman/dehşet içinde/taksiye bakıyor/taksici şaşkın/baktı ki başa çıkamıyor/çekti arabayı karakolun önüne/bıraktı sarhoşu polislerin eline/sonradan pişman oldu/şeker sarhoştu Fatih’in torunu/yaka paça/götürülürken karakola/dönüp sormuştu/”kulağı küpeliymiş diyolar, doğru mu?”/içine kurt düşmüştü taksicinin/az kalsın birilerine soracaktı Fatih’in küpesini/”kendine gel” dedi kendine/”deli olma elin delisiyle/olacak iş mi yani?/koskoca Fatih!/hem sana ne?/her işin bitti de/Fatih’in küpesi mi kaldı?”

Haberlerde izlemişti geçenlerde/tımarhanelerin nüfusu/epeyce/artmış bu sene/”belli arkadaki karı da tırlatmış/ulan bu canım memlekette/ya kudura kudura ölecez/ya da delire delire!”

Arkadakiler kadını teskin etmeye çabalarken, öndeki adam titreyen ellerle sigara tutuyor taksi şoförüne, daha iki üç nefeste duman doluyor taksiye, camlar sımsıkı kapalı, açmıyorlar, adam dert yanıyor bir taraftan.

Tabii benim bacanağın da kabahati büyük, bunca seneden sonra olacak iş değil yani, söylerken utanıyorum valla, kızı yaşında, resmen kapatmış dayalı döşeli ev tutmuş buna, kız pavyonda dansözmüş, adı da Sinem, bacanak geçen sene tanıştırmıştı bizi, kendi halinde ufak tefek bir kızcağız, ses etmediydim, kaçamaktır geçer diye, nerden aklıma gelir o zamanlar işlerin böyle sarpa saracağı, boşanmalara kadar varacağı...

Mahremiyetin gitti mi elden, sen de gitmelisin tez elden! Baktın ki kem söz işiteceksin, evvela kendin dalga geç kendinle; hatta en çok sen dalga geç ki, başkalarına fırsat kalmasın. İsmini sen koy marazının; hatta davul zurnayla duyur ki merhamet yoksunu ismini, sana lakap takmaya yeltenenlerin hevesleri kursağında kalsın. Yani baktın ki başkaları seni hırpalamak üzere, kendi kendini hırpalamalısın kalkan niyetine.

Şişmanları ancak şişmanlar zayıf gösterebilir. Şişman şişmanın yegâne panzehiridir.

Oysa gümüş bir ayna olmadan, işini tam yapamazdı gümüş tarak. Bir ayna lazımdı muhakkak.

... kadın kısmının gemisi batsa batsa, sorumluluklar ambarında açılan gedikten azar azar su ala ala değil, beklenmedik bir anda hayaller mendireğine gümbür gümbür yağan güllelerden ötürü batardı.

Hani şu, bir dediği iki edilmemiş, daha henüz bir ihtimalden ibaretken bebek odasının hazırlıkları noksansız tamamlanmış, bir hayli geç doğurulmuş, bir hayli zor doğurulmuş, uğruna adaklar adanıp dualar edilmiş, sosyetik kliniklerin kapıları aşındırılmış, meşhur doktorların her dediği harfiyen yerine getirilmiş, nice menfi testten, pahalı tedaviden, usandırıcı tartışmadan, boşanmaların eşiğinden, “Olmazsa evlat ediniriz” tesellilerinden sonra, hem de artık ümitlerin kesildiği bir anda nihayet başarılmış, daha bir kan pıhtısıyken varlığı kutlama sebebi addedilmiş, doğduğunda sülalenin hediye yağmuruna tutulmuş, bir an olsun annesinin gözünün önünden ayrılmamış, aklının hayalinin alabileceğinden daha fazla oyuncağı olmuş, her anının onlarca fotoğrafı çekilmiş, her gülücüğüne methiyeler düzülmüş, her latifesi defterlere kaydedilmiş, fotoğrafları bütün sülalenin albümlerini, çerçevelerini, cüzdanlarını süslemiş, pek pohpohlanmış, pek şımartılmış, hiç yalnız bırakılmamış, hiç yalnız olmamış çocuklardan biri.

Zira gayet iyi bilirdi ki, kadınlar en çok birbirlerine düşmandı. Kadınlar ne vakit bir araya gelseler evvela tepeden tırnağa birbirlerini süzer, şıppadak birbirlerinin derdini tasasını keşfeder, ancak ondan sonra hal hatır sormaya geçerlerdi. Muhabbet koyulaştıkça, nerede bir yırtık yahut leke, karanlık oda yahut mezbele varsa, teker teker tespit edip özenle işlerlerdi hasıraltı defterlerine. Arkadaşlıkları tavşan uykusuna benzerdi.
Kaç kitap okuyunca alim, kaç diyar görünce gezgin, kaç hezimetten sonra bezgin olurdu insan?

İnsanın canı neresinden acırsa, kalbi orada atardı.

Aslını inkâr, varlığına isyan eden tek ölümdü donmak.

Öldürürken, kurbanının rızasını alan tek ölümdü donmak.

Her ikisinin gözlerinde de olanca cüretiyle ışıldıyordu ölüme aşina pırıltılar. Karşılıklı iki aynaydı onlar. Baktıkça, birbirlerinin içine akıp, birbirlerinde çoğaldılar. Sonra gözlerini yumdular.

"İnsan nasıl ağzındaki yiyeceğin tadını kaybetmemek için yeni bir şey yemek istemezse, o da gözlerinin en son gördüğü görüntüyü kaybetmemek için yeni bir şeyi görmeyi istemiyordu aslında."

“Ah! Vitrindeki bonbonlar gibi olmak isterdim. Onlar rengârenk ve cıvıl cıvıl.”
“zahir: Tanrı’nın doksan dokuz isminden biri olan zahir, gözden saklanmayan demektir.”

Eğilip tek tek toplardım parçalarımı ama her zaman dağılanlar topladıklarımdan fazla çıkardı. Ne kadar dikkat edersem edeyim, daima birşeyler kalırdı geride. Birşeyler hep yarımdı, hep iğreti, hep eksik... İçtekini, dışarının bakışlarından saklayamazsa, daha çabuk yenilir insan ve daha kolay öldürülür savaş meydanlarında.

... yeryüzündeki günahların en iyi seyredildiği yer gökyüzü olmuş daima.

Zihin bulandıkça, görüntüler bulanıklaşır.

"Onu görebildiğim müddetçe bana aşinaydı, göremediğimde ise, neler yaptığını kestiremediğim bir yabancı."

Derler ki, bazıları sadece zifiri karanlıkta görürmüş aynada. Böylelerinin hafızalarından şüphe etmeleri yersizmiş. Çünkü tekleyen hafızaları değil, yürekleriymiş.

... her sokak kavgasının alevi, bir sokak kavgası seyretmek üzere oraya toplaşanların gözleriyle harlanır. Her sokak kavgasını, seyircileri çıkartır.

Zahir: Tanrı’nın doksan dokuz isminden biri olan zahir, “gözden saklanmayan” demektir.

Zira Tanrı görülmek istemiyormuş.”

Sevilmemek de, ağlarken görülmek de, yapayalnız kalma sebebiymiş. Bilirdi ki, yalnızlık en çok erkeklere koyardı. ... erkek kısmının gemisi batsa batsa, gördüğü en parlak ışığı denizfeneri zannedip, dümeni sığ sulara kırmaktan ötürü batardı.

Zeliha:

“Koskoca vezirin karısı bir köle için yanıp tutuşuyormuş” diye gülüşüyordu kadınlar. Zeliha ise, güzele baktığı için gözlerini cezalandırmasını bekleyenleri anlayamıyordu. Merak ediyordu, acaba bu fitne kumkuması, dedikodu ustası kadınlar nasıl görüyordu şu âlemi

Nihayet bir gün, sevdiğini sevmediklerine göstermek için kadınları evine davet etti. Onlara meyve ve bıçak verdi. Sonra da Yusuf’u misafirlerin yanına çıkardı. Gözlerini Yusuf’tan alamayan kadınlar, o odadan çıkana kadar, meyve yerine parmaklarını doğradıklarının farkına varmadılar.

Zeliha, tabakları toplarken vakur ve sakindi: “Görün işte” dedi, “gözlerimin bana çektirdiklerini!”

Bana hiç geçmeyen hevesler lazım.

Bana hiç bitmeyen hikayeler lazım.

zıtlık:

Göze sormuşlar: “En çok ne görmekten hoşlanırsın?” “Zıtlık” demiş, “bana zıtlık gösterin.” Yaratıcı tanrıça Afrodit ile yıkıcı tanrı Ares’in yasak aşkını göstermişler.

Afrodit ile Ares sadece geceleri buluşup gün ağarmadan ayrılarak ilişkilerini gizlice sürdürüyorlarmış. Ama bir gece uyuyakalmışlar. Güneş gökyüzündeki yerini aldığında, hâlâ yan yana uyumakta olan âşıklar yakalanmışlar gökyüzüne. (Not: Zaten yeryüzündeki günahların en iyi seyredildiği yer gökyüzü olmuş daima.) Güneş, gördüklerini yetiştirmiş hemen Afrodit’in kocası surat yoksulu Hephaistos’a. İki çıplak âşığı bir fileyle kıskıvrak bağlayıp, teşhir etmişler ihanetleri ibreti âlem olsun diye.

“Siz buna zıtlık mı diyorsunuz şimdi?” demiş göz. “Sizce Afrodit’in yıkıcı tanrı ile kaçamağı mı zıtlık, yoksa ruhu da kendisi gibi çirkin olan Hephaaistos’a sadık kalması mı?”

Kaç kitap okuyunca alim, kaç diyar görünce gezgin, kaç takrarla yıpranınca müzmün olurdu insan? Kaç olunca çok, kaçta kalınca azdı rakamlar?

İkimiz de sinemayı seviyorduk. Sinema. Hayalifener Apartmanı dışında birlikte olabildiğimiz tek mekândı. Genellikle içeri ayrı ayrı girip filmi ayrı ayrı izliyorduk. Ama eğer salon tenhaysa, ortalıkta çok fazla meraklı göz yoksa, yan yana oturuyorduk. Karanlıkta el ele tutuşuyorduk film boyunca. Gene de diken üstünde oluyordum. On dakikalık aralardan nefret ediyordum.

Ne denli güzel olursa olsun seyirlik olan, hakkı vardı gözlerden ırak kalmaya. Hem gözlerden ırak kalabilseydi eğer, bu kadar güzel olmazdı zaten.

Zühre:

Derler ki, aşk da unutulurmuş her şey gibi. Hem de yaşanıp bittikten, soğuyup küllendikten sonra değil, tam da doludizgin devam ederken unutulurmuş aşk.

Yapabileceklerinden, isteyebileceklerinden korkuyordu. Sınırsızlıktan korkuyordu, kendi sınırsızlığından.

Âdem ile Havva:

Âdem ile Havva, yasak elmanın tadına varınca, farklılıklarını gördüler ilk defa. Utanıp incir yapraklarıyla örtmek istediler çıplaklıklarını. Ama birinde bir, ötekinde üç incir yaprağı vardı. Sayı saymayı da öğrenince, bir daha hiç aynı olamadılar.

aşk:

Âşığının kolları arasında dul kadın, “Aşk dediğin yasak olmalıdır” diye mırıldanmış, “yasak da gözden ırak olmalı.”

ayçiçeği:

Ayçiçeği güneşe âşık olunca, gülmekten kırılmış bütün bitkiler. “Güneş gökyüzündeki tahtından bir an bile ayrılmaz. Kudretli ve ulaşılmazdır. Sen kim, o kim. Vazgeç bu sevdadan” demişler hep bir ağızdan. Ayçiçeği sesini çıkarmamış. Sevdalı gözlerini dikmiş güneşe; bakmış bakmış bakmış.

Uzun müddet hiçbir şeyin farkına varmayan güneş, nihayet bir gün, ayçiçeğinin bakışlarını hissetmiş üzerinde. Önce geçici bir heves sanmış ama zamanla yanıldığını anlamış. Ayçiçeği öyle inatçıymış ki, güneş tahtını nereye taşıdıysa, yılmadaan usanmadan o yöne çevirmiş başını.

Derken bir öğleden sonra, artık bu takipten bıkan güneş sapsarı gazabıyla kavurmuş ayçiçeğini. Daha ayçiçeğinin üzerinde simsiyah duman tüterken, insanlar akın etmişler olay mahalline. “Yaşasın!” demiş içlerinden biri. “Şimdi ne güzel çitleriz bu aşkı.”

Aynı gece televizyonun karşısında acıklı bir aşk filmine gözyaşı dökerken, çitlemişler ayçekirdeklerini.

“Babil Kulesi: İnsanlar Tanrı’yı o kadar çok merak ediyorlarmış ki, onu görebilmek için arşı delen bir kule yapmaya karar vermişler. İnşaat tez zamanda yükselmiş. Bütün işçiler uyumla, şevkle çalışmaktaymış. Ama tam da göğün yedinci katının sınırları zorlanırken, Tanrı her işçiye ayrı bir dil vermiş. Artık kimse kimseyi anlayamadığı için inşaat durmuş.

Zira Tanrı görülmek istemiyormuş.

Her çocuk aynı şekilde büyümez.

ceviz ağacı:

Gördüğü her şeyi cevizlerinin kabuklarına resmedermiş ceviz ağacı. Kimse bu ağacın altında sevişmek istemezmiş bu yüzden.

Bazen... böyle birdenbire yaralanıveririz. Ama her yara iyileşir. Eninde sonunda kabuk bağlar, üstünü kapatır. Gözlerden saklanır. Çünkü hiçbir yara görülmek istemez.

'Yeter ki bu yara gözbebeklerinden çıkmasın. Çünkü eğer gözbebeklerin yaralanırsa, bir daha asla aynı gözle bakamazsın dünyaya. Baktığın her şeyin kötü yanını görmeye başlarsın. Saklı kalmış pislikler bile kaçmaz gözlerinden. Öteki insanlar da hissederler artık aynı şeyleri görmediğini ve artık onları sevmediğini. Rahatsız olurlar. Onlar da bir daha aynı gözle bakamaz sana. Bu yüzden kimse seni yakınında görmek istemez. Resim aynı resimdir aslında değişen senin gözlerindir. Eğer sen çıkarsan resimden, herşey eskisi gibi kalır,, herkes rahat eder. Şahsen bence en iyisi gitmektir .. Böyle durumlarda, üstüne üstüne gitmek inadına..'

Mahrem

2012-01-25T00:30:00.000+02:00

Kitabın Adı: Mahrem II

Yazarı: Elif Şafak

Yayınevi: Doğan Kitap

Basım yılı ve sayısı: Mayıs 2010/36. Baskı

Sayfa adedi: 287

Kitaptan alıntılar II

“Tabii ya. Evde, dört duvar arasında şen şakrak, oynak kıvrak, hatta ne kadar kahpe kaltak olmamızı beklersiniz ama dışarı çıkar çıkmaz hanım hanımcık, kuzu kuzucuk görünmeliyiz di mi? Görünüşümüzle oynarken gururumuzla oynuyosunuz da haberiniz yok. Erkek di misiniz? Topunuz aynısınız. Ulan bu ne sahtekârlıktır gidiyor ortalıkta. Artık bi karar verin ne istediğinize. Evde bizden istediklerinizin onda birini dışarıda yapmaya kalksak, anında kan çıkarırsınız. Yalan mı? Yeter be! Valla da billa da yeter artık. Kişilik bölünmesinden şikâyetçisiyim.”

Cennetin de ötesi varsa eğer, kim cennette sonlanmak isterdi ki?

Ölümün anlamsızlaştığı yerde hayattı ilmek ilmek çözülen. Ve hayat şaşırtmaya bayılırdı. En geveze olanın bile nutkunun tutulduğu bir an vardı; en cesurun dizlerini korkudan titreten. Fotoğrafçının düğmeye basmasıyla birlikte, coşkulu bir kutlamanın ortasında neşeyle poz verenlerin yüreklerinin sıkışıverdiği bir an... sanki yanmış bir fotoğraf, tanıklığını yaptığı mutluluğu karartan. En pısırığın bile cesarete geldiği, en dilbazın bile kekelediği, en vurdumduymazın bile içindeki dehşetin feryadını duyduğu bir an... İşte o anın ismi, gökkubbenin altındaki kadim dillerin bile kucaklamayı unuttuğu bir kelimeydi; yayılmamış söylenmemişti.

... erkek kısmı, ne zaman iğreti hayallerden kurtulmak istese, uykunun nizamına sığınırdı.

Deniz, sütliman bir rahim gibi görünürdü gözlerime. Şimdi...ne yokluğundan yakınmak, ne varlığını kazanmaya uğraşmak; sanki...sadece ve sadece içinde olmak yetecekti hep arzulanmış, hiç yapılamamış yolculuklara çıkıp başka başka diyarlara gidip gelmek için.

Aşık olunca da büyür gözbebeği; demek ki aşık olunan hep uzaktadır. Aradaki mesafenin verdiği acıyı azaltmak için, maşuka 'gözbebeğim!' diye hitap edilir.

Geçmiş, bugün ve gelecek... hepsini peşpeşe dizip, dümdüz bir çizgi çiziyorum. Bu yüzden geçmişin geçip gittiğine, geleceğin henüz gelmediğine inanıyoruz. Ve en kötüsü, zamanı önceden çizdiğimiz bu dümdüz çizgide yürümeye mecbur tutuyoruz. Ama belki de o burnunun ucunu göremeyecek kadar sarhoştur.

Keşke zaman hiç ayrılmasa. Düz çizgide dümdüz yürümeyi bir türlü başaramasa. Keşke hep yalpalasa, saçmalasa, parçalasa. Biz de bakıp bakıp, yaptıklarını kınasak ve bir daha hiçbir şeyimizi ona havale etmeye kalkmasak.

... keşke ayılmasa zaman. Bol bol yanlış yapsa... Önceden yaptığı hiçbir plana uymayı beceremese... Yanlışlarının hep sonradan farkına varsa... iş işten geçtikten sonra. Kendine geldiğinde gene geç kaldığını anlasa. Yetişemese kendi hızına. Yetişmekten vazgeçip gerisin geri dönse, tam ters istikamete. Önce geleceğini harcasa kuruş kuruş. Sonra, teselli arasa yeniliklerde. Derken geçmişe gelse sıra. Bir türlü eskitemediğimiz eskiye. Kussa bütün benliğini, bütün bildiklerini. Geçmişin sırası altüst olsa... sıra mıra kalmasa...

Geçmiş, geçip gitmez. Hiçbir yere gitmez. Geçmiş hep bugünün içine akar. Zaten bu yüzden, unutmak bu kadar önemli.

Azdan azalan hemen göze çarpıyordu da, çoktan azalan görünmezliğini koruyordu.

Hayallerin iğne deliğinden geçecek kadar küçük olmalı, dermiş kadın kızına. Baktın ki bir hayalin geçemedi iğnenin deliğinden, boşver onu. Unut gitsin. İğne deliğinden geçemeyen hayaller boş hayallerdir. Hüsrandan başka bir şey getirmezler.

... yabancıyı görmek kadar kolay değildi, tanıdıklarımızı görmek.

Sanki gözle görülmeyen iki inatçı beygir vardı ortada. Ve bu iki inatçı beygirin, iki ayrı yöne çektiği talihsiz bir faytona dönüşüvermişti koskoca karyola. Hayvanlardan biri, içtekileri dışarı çıkartmak için var gücüyle çekiyordu halatı. Köpük içinde kalmıştı ağzı. O çektikçe, rahimdeki bebekler de çıkışa doğru usul usul kayıyordu. Öteki beygir birinciden altta kalmamaya azmetmiş olmalı ki, o da halatı var gücüyle ısırmış, tam tersi istikamete doğru çekiyordu. O çektikçe, rahimdeki bebekler de geri geri kayıp çıkıştan uzaklaşıyordu. Her iki beygirin de hırstan burun delikleri açılmış, gözbebekleri büyümüştü. Artık herkes ve her şey, onların mücadelesine odaklanmıştı. Beygirler birbirleriyle zıtlaştıkça, sadece karyola ya da tavanları yüksek oda değil, bu muhteşem malikânenin her tarafı zelzeleye tutulmuşçasına sarsılıyor; rahimdeki bebekler bir o yana, bir bu yana savruluyor; dışarıda korkunç bir fırtına tozu dumana katıyordu. Bütün bu hengâmenin içinde hareketsiz kalmayı sürdüren tek canlı, doğum yapan kadındı.

"Göremediklerini görebilmek için insanlar binlerce yıl boyunca yalancı altınmantardan içki damıtıp içmişler. Sonra... görebileceklerinden korkmaya başlamışlar."

Herkes bilir ki, beyaz çabuk kirlenir.

Ve insan ait olduğu mekanı kolay kolay terk edemez.

“Bazen biri çıkar karşına. Bilirsin ki, onun karşısında zayıfsın. Bir hamur parçasısın. Alsın seni, dilediğince yoğursun oynasın.”

Tak tak tak. 'Kim o?' diye seslenmiş içerideki. 'Benim' demiş dışarıdaki. 'Ben diye birini tanımıyorum ' demiş içerideki. 'Nasıl olur?' demiş dışarıdaki. 'Nasıl unutursun Ben'i. Bir kere bak hemen hatırlarsın.'
Yüzü bulutlanmış içeridekinin, sesi titremiş. 'Git buradan' diye fısıldamış. 'Kocam gelir birazdan. Artık ona aitim.'

Ben, son bir kez bakmış bacasından duman tüten, fırfırlı perdeli, aşı boyalı eve. Gidecek bir yeri yokmuş. Cami avlusunda uyumuş o gece. Sabaha karşı namaza gelmiş cemaat. Ben, Biz'e karışmış sessizce. Bir daha onu gören olmamış.

Tıplı bir katilin suç işlediği yere dönmesi gibi hafızamızın takıntılı mekânları vardır. Rüyalarımızda bilmeden, geçmiş hayatlarımızın, yarım kalmışlıklarımızın mekânlarına gidip gidip geliriz.

Bazen tepetaklak olur yürek. Aheste revan giderken kendi yolunda, göğüs kafesine toslar küttedek. Yüzüstü kapaklanıverir yere.

Elmas bir gözdür yürek: Ve çizilmeyegörsün bir kere, artık hep sedefsi bir yırtıkla bakacaktır cümle aleme.

Her şey eski haline dönüyordu. Demek ki her şey geçmişe dönebiliyor, eski bir türlü eskimeyebiliyordu.

Zaman illa da, dünden bugüne, bugünden geleceğe uzanan dümdüz bir çizgide ilerlemiyordu. Zaman kâh ileriye, kâh geriye gidiyor; bazen yürüyor, bazen duruyor; sarhoş sarhoş yalpalıyordu.

... sevgililik böyle bir şey işte. Mahremiyet kaybı.

“Âşık olunca da büyür gözbebeği; demek ki âşık olunan hep uzaktadır. Aradaki mesafenin verdiği acıyı azaltmak için, maşuka “Gözbebeğim” diye hitap edilir.

Geçmiş geçip gitmez. Hiçbir yere gitmez. Geçmiş hep bugünün içine akar. Zaten bu yüzden, unutmak bu kadar önemli.

"Unutmak göz temizliği. Her bahar muhakkak yapılmalı. Unutmazsak yaşayamayız! Unutmazsak yaşatmayız!"

Oysa insan bir kabahat işlemişse, buna şahit olanlarla aynı yerde barınamaz artık. Gözgöze gelemez şahitler ile kabahatliler. Kendileri unutmak istese bile olanları, birbirlerinin gözlerinde tazelenir hafızaları.

Ve ne büyük bir tesellidir gece, nasıl da güzeldir.

Oysa her şeyi unutmak kabil değildir. Göz dedikleri şu hayatta tekmil gördüklerini unutmayı becerebilir de, görüldüğünü bir türlü çıkaramaz aklından. Şahitler olmasa geçmişini unutabilir insan.

Karısının dudaklarının her şeye dudak bükmekten sarktığını, ağzının kenarlarının sürekli söylenmekten pörsüdüğünü, gözlerinin kem bakmaktan kırpıştığını, bakışlarının devamlı açık aramaktan karardığını, yüreğindeki fesadın vücudunu örselediğini...

"Komşu kadın, hiç kapanmayan bir gözdür. Pencere önlerinden, dantel tüllerin ardından, balkon kenarladından, duvar diplerinden, gözetleme deliklerinden ve bir de, pişirip dağıttığı aşurelerin içinden bakar."

"Elmas bir gözdür yürek. Ve çizilmeyegörsün bir kere, artık hep sedefsi bir yırtıkla bakacaktır cümle aleme."

“çok konuşanın dili kanar.”

Biliyor musun, belki de en derin yaralarımızı gözlerden alıyoruz.

İnsan ait olduğu resimde ya güçlü ya da zayıf, ya çirkin ya da güzel, ya biricik ya da sıradandır. Ama ait olmadığı bir resmin içinde sıfatlarını kaybediverir. Bir de bakarsın kı, aslında o kadar güçlü değilmiş ya da o kadar zayıf. Ne o kadar çirkin ne de o kadar güzelmiş.

Oysa aşk dedikleri, solup kurumaya mahkûmdur, bir sebebi olduğu andan itibaren.

Aşk insanı güzelleştirir. Görüntülerle oynar pervasızca; yani sıfatlarla, yani aynalarla. Küskünleri aynalarla barıştırır, yalnızları aynalarda çoğaltır.

“Var oldukları halde var olmayan, seyirlik oldukları halde ortalıkta görünmeyen insanlar vardı bu şehirde; cüceler, sakatlar, şişkolar...göze tuhaf görünen bütün insanlar... Dışarının gözlerinden sakınan, evlerin mahremiyetine sığınan, varlıkları mahrem olan insanlar...”

“Çini mürekkebiyle çekilmiş iki incecik; iki kesik çizgiydi gözleri: acı çikolata karası renginde.”

Söylesene, her daim kendi sonunun peşisıra gider zaman. Ve bu sebepten işte, eninde sonunda, her uçan balon patlar ve gün gelir, her sır kendini gammazlar.

... mahremdir hayat. Ve mahrem olan her şey gibi, bazı bazı ırak kalabilmelidir gözden, gözlerden.

"Çocukluğun arka bahçesi vişne ekşisi tadındadır. Hatırlamak, bayramlık elbiselerde leke bırakır."

“Hiç doğmadı la belle Anabelle. Hiç olmadı böyle biri. Yoktu zaten. Ne denli güzel olursa olsun, sırf seyirlik olsun diye seyrine bakılacak suret yoktu. Güzeller güzeli, porsukağacı ormanlarının yegâne perisi, menevişli hayat iksiri de olsa, hakkı vardı gözlerden ırak kalmaya. O olmayınca vişne rengi çadırın seyircilerinin gözlerini daha da açmaları gerekmedi. Hiç olmadı İki. Bir rakam eksildi.”

“Unutmak: Göz temizliği”

Bir uçan balonum ben. Sönüyorum şimdi. Havalandıkça hava kaçırıyorum. İçime aldığım havayı, içine karıştığım hayata veriyorum. Gövdem, üzerine inen sineklikten kıl payı kurtulup sersemlemiş bir sinek gibi vızırdaya vızırdaya, bir oraya bir buraya savruluyor havada. Eğer aşağıda bana bakan bir yalnız-çocuk varsa şu anda, gözden kaybolmak üzere olduğumum farkındadır herhalde. Ama zaten bu kadar seyretmek yeter. Zaten daha fazla görülmek istemem. Çünkü mahremdir hayat. Ve mahrem olan her şey gibi, bazı bazı ırak kalabilmelidir gözden, gözlerden.”

Dimdik bir yokuş vardı cehennemde. Günahkârlar, çırılçıplak soyunup günahlarıyla dolu küfelerini sırtladıktan sonra yokuşu tırmanmaya başlardı. Küfeler ağır, yokuş dik, yerler kaygandı. Hepsi kan ter içinde kalırdı. Ayakları kayardı. Gerisingeri yuvarlanırlardı. Küfelerindeki günahlar yerlere saçılırdı. Ama her günah kime ait olduğunu bilir, gidip kendi sahibinin ayağına yapışırdı. Yukarılara doğru daha da kayganlaşırdı yokuş. Ta aşağıda, yokuşun dibinde, cehennem ateşinin kazanları sıralanmıştı. Günahkârlar alevlerden kaçmak için yeniden yokuşu tırmanmaya başlardı. Ama yokuş silme buzdu; aşağısı ise safi ateş.

Banyoya gitti. Ağzını çalkaladı. Üstündeki elbiseyi çıkardı. Ağzını çalkaladı. Lifi köpürttü. Ağzını çalkaladı. Liflendi. Ağzını çalkaladı. Saçlarını şampuanladı. Ağzını çalkaladı. Havluyla kurulandı. Ağzını çalkaladı. Saçlarını taradı. Ağzını çalkaladı. Temiz iç çamaşırları giydi. Ağzını çalkaladı. Dolabın üstünden bavulunu indirdi. Ağzını çalkaladı. Bavuldan en sevdiği şortunu çıkardı. Ağzını çalkaladı. Şortun üstüne bir de tişört uydurdu. Ağzını çalkaladı. Şapkalarından birini taktı. Ağzını çalkaladı. Yanına bir tane un kurabiyesi aldı. Ağzını çalkaladı.

Göremediği gözlerle konuşmak istemezdi.

Oysa herşeyi unutmak kabildir. İyidir unutmak, göz temizliğidir. İnsan unutunca ve unuttukça, bir kedi gibi kendi kabahatinin üzerini örtebilir. Yeter ki hafıza üşüsün. Ne zaman mevsimlerden kış, olanca beyazlığına rağmen kara diye anılacak kadar zorlu geçse, yakacak bulmak için kömürlüğe inmek gerekir. Kömürlüğün çıraları, odunları ve kömürleri, hatıralardan mürekkeptir. Kolay tutuşur hatıra çıraları; onlar tutuştukça hafızanın kim bilir hangi vakitte, kim bilir nerede donakalmış damarlarına kan yürür. Çıralardan çıkan kesif duman göz yaşartır gerçi ama iyidir ağlamak. Ağladıkça temizlenir gözbebeği, arınır. Ağladıkça, kireç, katran ve balçık; çalı çırpı, börtü böcek ve toz toprak akıtır. Akıttığı kömür tozları, savatlanmış yollar çizer gümüşi teninin üzerinde. Geceyi andırır. Ve ne büyük bir tesellidir gece, nasıl da güzeldir. Güzelliğini nakşeder karanlığa, tıpkı bir simkeş gibi sırma tellerini çeke çeke.

Gördüğüm andan beri beni büyüleyen, şaşırtan, tedirgin eden ve yaşını hiçbir zaman kestiremediğim gözlerine...baktım acıyla.

Biliyor musun, belki de en derin yaralarımızı gözlerden alıyoruz.

Senelerdir hep aynı sıkışmışlığın içinde dönüp dururken, bu halimle kimseyi sevemeyeceğime ve kimsenin beni sevemeyeceğine inanmışken, hiç beklemediğim bir anda, hiç beklemediğim bir yerden, bir kapı açılmıştı önümde. Eşikten geçmemle birlikte paldır küldür yuvarlanıvermiştim ucunu bucağını göremediğim bir sevda âlemine.

Aşk bir hayal taciridir. Kıyıda köşede kartlaşmış hayalleri çekip çıkartır, yıkayıp paklar, allayıp pullar ve terütaze sıfatıyla sahibine kakalar. Aşk insanı güzelleştirir. Görüntülerle oynar pervasızca; yani sıfatlarla, yani aynalarla. Küskünleri aynalarla barıştırır, yalnızları aynalarda çoğaltır.

Theatrum mundi: İnanışa göre dünya, tek seyircisi olan kocaman bir tiyatroydu.

Yalnızdım. Kendi içime kapanmış, içime bakmaktan korkar olmuştum. Tedirgindim. Her daim bir şeylerden, ama belki de en çok kendimden tedirgindim.Öfkeliydim. İnsanların beni seyrederek gündelik hayatlarına renk, muhabbetlerine mevzu kattıklarını görünce sinirlerime hâkim olamıyordum. Huzursuzdum. Yatağını oyan delişmen bir nehir gibi ruhumu zedeliyordum. Mutsuzdum. Tıpkı midem gibi, mutsuzluğum da beslendikçe genişliyordu.

Yaşam: Yaşamı görmek için, ayna tutarız ağzımıza. Yaşamı göremesek bile, yaşadığımızı biliriz ayna buharlanınca.

Söyleşi:

Son olarak klasik bir soru: Neden yazıyorsunuz?

Yazıyorum çünkü harflerle nefes alıyorum. Yazıyorum çünkü hayatla kurduğum bağ yazıdan, hayallerden, hikâyelerden geçiyor. Ve yazıyorum çünkü hayal ve hikâyeler âlemini şu yaşadığımız hayattan daha hakiki, daha sahici, daha renkli buluyorum.

Mahrem

Romanda iki önemli kişilik vardır, cüce olduğunu öğrendiğimiz cüce adam Be-Ce. Çocukken Cüce-Büce dedikleri için, zamanla kendisine bu isime benzeyen ve alfabenin ilk iki harfinin okunuşu olan Be-Ce’yi isim yapar. Roman baş kişisi kadının adı ise hiç geçmez, sadece çok şişman olduğunu öğreniriz.

İsmi verilmeyen, romanın baş kişisi Şişman Kadın ve sevgilisi Be-Ce’nin yaşadığı ilişki de mahremdir, zira biri cüce diğeri şişman bu iki kişi ancak mahremiyet içinde birlikte yaşayabilirler

“Aç Gözünü” adlı bölümde 1885 Pera’sına geri dönülür. Keramet Mumî Keşke Memiş Efendi’nin vişne renkli çadırı gündüz kadınlar için açıldığı gibi gece de erkekler için açılmaktadır., fakat tek bir koşulla; hiçbir erkek bu çadıra yalnız gelmemelidir. Vişne rengi çadırın doğuya bakan kapısının ayın karanlık yüzü olduğu belirtilir ve bununla ilgili bir de hikaye anlatılır. Bu hikayeden “sevilmemek de, ağlarken görülmek de, yapayalnız kalma sebebiymiş” gibi bir ifadeyle yine görmek/görülmek vurgulanır.

Birçok öykünün iç içe geçtiği bu yapıtta, Madame de Marelle’in öyküsü buna en iyi örnektir. Madame de Marelle’in ikiz çocuk doğurduğu bir doğum olayı anlatılır; Kocası öldükten sonra, uzun süredir yaşlı kâhyası ile yaşadığı çiftliğe bir gün çok hoş bir delikanlı gelir. Madame de Marelle’e göre, Tanrı onu sınamak için göndermiştir bu yakışıklı genci. Bir gün nehir kenarına gittiğinde orada delikanlıyı görür ve rüyasında sürekli davetkâr sözlerini duyduğu bu delikanlıya bu kez karşı koyamaz, onunla birlikte olur, ondan hamile kalır ve hamileliği boyunca odasından çıkmaz, sadece kâhya ile görüşür, delikanlıyı da bir daha görmez.

Bu olayın hemen ardından ise, aslında Madame de Marelle’in kocasının yaşadığını öğreniriz Monsieur de Marelle karısının, o tabloyu bir yıl önce oraya astığını hatırlar ve tablonun üzerindeki örtüyü açınca da ikizlerden güzel olan bebeğin yüzünün tablodaki delikanlının yüzüyle aynı olduğunu fark eder, ondan sonra da güzel bebekten nefret eder, onu her gördüğünde nasıl ihanete uğradığını anımsar. Bu güzel bebeğin adı Anabelle’dir, kırlarda, porsukağacı ormanında avare avare gezen Anabelle’i bir gün, bir gezici kumpanya sahibi görüp hayran olur, o güzelliği herkesin görmesi için onu satın almak ister.

Romanın sondan üçüncü bölümünde ise yine bir Madame de Marelle söz konusudur. Bu kez malikâne sahibi Madame de Marelle malikâneyi yeniden döşemeye karar verir, bu işlemler sırasında bir kutu bulur. Kilitli kutunun içinde bir resim olduğunu öğrenir, kutunun içinde çok güzel bir delikanlının resmi olduğunu ve onu gören herkesin acı çektiğini söyler yaşlı hizmetçi. Kadın bir an düşündükten sonra kutuyu açmaktan vazgeçer. Buradaki olay da mitolojideki Pandora’nın kutuda en son umudu bırakıp kutuyu kapatmasına göndermede bulunulur.

“Haklısınız efendim. Her zaman her şeyin görülmesi gerekmiyor. Bazı şeyler gözden ırak olmalı ve de öyle kalmalı!” der yaşlı hizmetçi.

Madame de Marelle bu olayı zamanla tamamen unutur ve bu aşamada, romanın bitmesine üç bölüm kala, Madame de Marelle ile ilgili iç içe geçmiş önceki iki öykü yalanlanır. Aslında Madame de Marelle’in pas rengi çocuklar doğurup büyüttüğünü, Anabelle diye birine de hiç rastlanmadığı belirtilir. Madame de Marelle görmemesi gerekeni görmekte ısrar etseydi, işleyeceği o kabahat yüzünden Anabelle o korkunç güzelliğiyle seyirlik insanlar arasında olacaktı, oysa kutuyu açmadığı için böyle bir şeyin olmadığını belirterek önceki hikayeleri inkar eder.

Allah Rahmet Eylesin!...

2012-01-13T11:34:00.000+02:00

Gülün Dikeni

2012-01-10T01:00:00.000+02:00

Kitabın Adı: Gülün Dikeni

Yazarı: Sara Gül Turan

Yayınevi: Milliyet Yayınları

Basım yılı: Ağustos 1994

Sayfa adedi: 160

Sara Gül Turan

Erenköy Kız Lisesi’ni bitirdikten sonra Üniversite öğrenimi için 1970 yılının sonlarında Almanya’ya giden Sara Gül Turan, 1971 yılında Alman Hava Yolları’na girerek dokuz yıl hosteslik yapmış; 1981 yılında Frankfurt’ta bir video dükkanı açmış, 1985 yılında dükkanı kundaklanmış, sigortadan para almak amacıyla kundaklama olayının içinde olduğu düşünülerek altı hafta sonra tutuklanmıştır. Elli dört kez mahkemeye çıkarılan Turan, on sekiz ay kadar Frankfurt kadınlar Hapishanesi’nde tutuklu kalmıştır. 1986’da serbest bırakıldıktan sonra, hapishanede yaşadıklarını bu eserinde anlatmıştır.

Yazarın bu romanı yazmaktaki amacı, insan haklarına önem verilen medeni ülkelerde bile insanların türlü işkencelere maruz kalabileceklerini, cezaevlerinde her türlü çirkin ilişkilerin yaşanabileceğini göstermektedir.

Bu kitaptan çok etkilendim.

Yaşananlardan.

Yaşayanın yazım başarısından.

Bu kitaptan yaptığım bazı alıntıları okuyucuyu rahatsız edecektir düşüncesiyle buraya almak istemedim. Aslında bloga aldığım bölümlerde buna oldukça özen gösteriyorum.

BU BİR SUÇ DUYURUSUDUR

Sara Gül Turan’ın inanılmaz öyküsünü ilk kez okuduğumda, bende kimi bölümlerin epey abartılmış, hatta kimi koşullarda uydurulmuş olabileceği izlenimi uyandırdı. Ama sonradan ben bazı araştırmalar yaptım. Turan’ın davasının sorgu ve mahkeme tutanaklarına göz atma fırsatı buldum, kimi tanıklarla görüştüm ve başlangıçtaki şüpheci yaklaşımımı değiştirmek zorunda kaldım. Kitap hakkında söylenebilecek bir şey varsa, o da yazarın birçok konuda temkinli bir ifade yeğlediğidir. Yazar isimleri değiştirmiş, aşağılandığı ve şerefiyle oynandığı birçok olayı ima etmiş ve hatta tamamiyle anlatı dışı bırakmıştır. Utandığı için...

(...)

Sara Gül Turan, Almanya’nın adalet mekanizması ve cezaevleri hayatından bugüne kadar yaşanmasına ihtimal veremediğimiz olayları anlatıyor. Bugüne kadar hiçbir sosyolojik bilimsel çalışma, ne kadar gerçekçi olursa olsun hiçbir röportaj kendine demokratik diyen Almanya hapishanelerinde böylesine adaletsiz bir düzenin hüküm sürdüğünü ortaya çıkarmamıştı.

(...)

Bu bir suç duyurusudur.

Günter Wallraff

Kitaptan alıntılar:

...Samuel Johnson’un şu cümlesi hep beynimi kemirdi:

“Acı çekmeyenler, başkalarının acı çekebileceğini akıllarına bile getiremezler.”

“İnsan her zaman kahraman olmaz ama her zaman insan olabilir.”

Bacon

“Orospu” diye bağırdı Bayan Krüger. “Neden konuşmuyorsun? Siz çok pis bir milletsiniz. Defolup gidin de biz de sizlerden kurtulalım artık. Ne yüzsüz köpeklersiniz böyle.”

“Pis Türkler” diye haykırdı dışarı çıkarken.

Nâzım Hikmet’in şiirlerinden birinin son dizelerini anımsıyorum:

“Canımı sıkan şu dört duvar mıydı?

Ölümden öteye köy var mıydı?”

Tam doğrulmuştum ki, bu defa Krause karnımın üstüne sert bir diz attı. İki büklüm oldum. İçimden bir şeylerin aktığını hissettim. Herhalde aşırı korkudan kanamam başlamıştı. Ayaklarımdan süzülen kanlar küçük bir kan gölü oluşturmuştu döşemenin üstünde. Utangaç bir şaşkınlık içindeydim. Kruger’in gözleri yerinden fırlayacaktı sanki, o da şaşırmıştı.

“Sana bir Türk kadın getirdik” dedi biraz önce yanımda oturan polis.

“Dikkat edin, tehlikelidir. Frankfurt’taki tehlikeli Türkler’den. Bize çok çektirdi. Gözünüzü üzerinden ayırmayın.” “Korkmayın” dedi kadın gardiyan. Gardiyan deyimine uyan ölçüde. İri yarı, etli butlu...Herkesin belleğinde kolayca canlandırabileceği bir gardiyan kadındı.

“Burada ona iyi arkadaş oluruz biz.” Dudaklarından alaylı bir tebessüm döküldü.

Gardiyana itaat ettim. Çıkardığım giysilerimi, iğrenircesine eline alıyor, kontrol ettikten sonra bir kenara atıyordu. Bir külot ve sütyenle kalmıştım.

Ipıslak saçlarım, yalınayak ve çırılçıplak tekrar koridora çıktık. Soğuktan tüylerim ayağa kalkmış durumda. Vücudumun üzeri bir anda pütür pütür oldu.

“Hepsini çıkar” dedi. Çıkardım. Bacaklarımda kuru kan izleri vardı. Çırılçıplak, gardiyanın emir ve görüşlerine hazır bekliyordum.

Ceza olarak beni tekrar hücreme kapattılar.

Beş adımlık bir odada, bir insanın kaç saat kapalı tutulabileceğini sizlere soruyorum. Belki bazıları birkaç gün diye sormamı yadırgıyordur ama birkaç saat bile insanı çıldırtmaya yetiyor. Hücreye kapatılmayanlar da bunu anlayamaz zaten.

Senegal’i anlatırdı. Nerede olduğunu bile bilmediğim, hiç görmediğim ülkesini...Kuzguni yüzünde çiçekler açardı sanki...Gözlerinin kara içleri bile pırıl pırıl olurdu.

Birkaçı da benim üzerime çullandı. Tokatlar, tekmeler, yumruklar ard arda geliyordu. Korunmak için iki kolumu göğüslerimin önünde kenetlemiş, iki büklüm olmuştum...

Üç katlı hapishane binasının bu köşesindeki koğuşların tümünden protesto çığlıkları yükseliyordu. Mahkûm kadınların avaz avaz bağırışları sanki bütün hapishaneyi sarmıştı. Yediğim tekme ve yumrukların farkında bile değildim.

Gardiyanlar bu kez beni sürükleyerek hücreme getirip kilitlediler. Yatağıma uzandığımda, yediğim tekme ve yumrukların acısını hissetmeye başladım.

Hücremdeyim. Gökyüzünü merak ediyorum. Yılın bu zamanlarında hava nasıl acaba? Güneşli mi, bulutlu mu? Yağmur mu yağıyor? Keşke bilebilseydim...Hiç olmazsa birilerine havanın nasıl olduğunu sorabilseydim...

İnsan dört duvar arasında olduğunda dışarıda her şeyi kıskanıyor...

Kuş olmak istiyorum çoğu zaman...İstediğim zaman kanatlarımı çırparak dilediğim her tarafa uçan, özgür bir kuş...

Bazen herhangi biri olmak istiyorum. Parasız, yoksul, zavallı ama özgür biri olmayı düşlüyorum.

Bazen ağaç olmak istiyorum...Dallarını istediği yöne savuran özgür bir ağaç...İnsanların düşlerini de hapsedemezler ya...İstediğim gibi düşünüp dilediğim gibi hiç olmazsa rüyalarımı özgürce yönlendirebiliyorum.

Canım hiç yataktan çıkmak istemiyor...Sadece düşünmek istiyorum...Gözlerimi tavana dikmiş, düşünüyorum.

Buralara düşmeden önce özgürlüğün ne kadar önemli bir şey olduğunu hiç bilmezdim. Farkında bile değildim. İnsanlar, içinde yaşadıkları güzelliklerin farkında olmuyorlarmış demek...Ya şimdi...Biliyor musun, gerçekten insanın özgürlüğü kadar değerli bir şey yok. Bunu şimdi çok daha iyi anlıyorum.

Gandi’nin söylemiş olduğu bir cümleyi her defasında aklıma getirerek kendi kendimi yargılamaya çalışıyorum: “Yasalara dayanan yargılamadan daha büyük bir yargılama vardır ki, o da her insanın kendi vicdanıdır...Sonra bir Fransız atasözünü getiriyorum aklıma: “Temiz bir vicdan kadar yumuşak bir yastık yoktur.”

Aralarında erkekler de bulunan bir gardiyan ordusu tarafından tekme tokat dövüldüm. Çırılçıplak soydular beni. Upuzun saçlarımı kısacık kestiler.

Karga tulumba zindana atıldım.

Zifiri karanlık, nemli bir yerdi. Tepedeki ampulün soluk ışığında görebildiğim kadarıyla, bu yeni hücremde sadece bir yer yatağı vardı.

Ellerimle yatağı yokladım. Yatak da nemli, hatta bazı yerleri ıslaktı. Üstelik bir de leş gibi kokuyordu. Üzerime bir titreme geldi. Çırılçıplak, üşümeye başladım. Örtünecek bir şeyler aradım. Hiçbir şey yoktu. Sadece bu ıslak ve kokan yer yatağı. Köşede bir de kapaksız bir klozet gördüm. Klozetten genzimi yakan pis bir koku yayılıyordu küçücük yere.

Kapatıldığım burada “şıp, şıp” su sesi var. Sürekli sinirlerimi bozuyor. Yerler de sırılsıklam. Vıcık vıcık bir bataklık gibi.

Islak yer yatağının içinde büzülmüş, ne olacağımı düşünüyorum. Duvarları elledim, duvarlar da ıslaktı. Başımı ellerimin arasına aldım, kesilmiş saçlarımı çekiştirmeye başladım. Bir anda başımı duvarlara vurmak geldi içimden. Korkudan hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladım.

Ne kadar süre geçti bilmiyorum. Nefes almakta güçlük çekiyordum. Hapishaneye düştükten sonra aralıklarla nefes darlığı krizleri gelmeye başlamıştı. Boğulur gibiydim. Ellerimle yoklayarak kapıyı buldum. Çılgın gibi bağırmaya, kapıyı yumruklamaya başladım. Avazım çıktığı kadar bağırdım, kapıya tekmeler attım ama beni duyan bile olmadı. Zindanın ıslak zemini üzerine yığılıp kaldım.

Kendime geldiğimde vücudum sanki buz kesmişti. Bütün gücümü toparlayarak ayağa kalkmaya çalıştım. Başım dönüyor, midem ağzımdan dışarı çıkacak gibi oluyordu. Ayağa kalkınca, bacaklarımın arasından sıcak bir sıvının aşağıya doğru aktığını hissettim. Demek korku ve heyecandan adet kanamam erken başlamıştı.

Çırılçıplak halde yatağın üzerindeydim. Bacaklarımda bir şeylerin gezindiğini hissettim. Bacaklarımın üzeri hamam böceği doluydu. Bir hamam böceği ordusu beni teslim almaya gelmişti sanki. Kıpırdanınca kaçışmaya başladılar can korkusundan. Ben de onlardan korktum, yatağın üzerinde onlara değmemek için daha da büzüldüm.

Tavandan süzülmeye çalışan cılız ışığın da yardımıyla, odayı taradı gözlerim. Odanın vıcık vıcık döşemesinin bazı yerlerinde bok kümeleri duruyordu.

Bir İspanyol kız vardı. Genç ve çok güzeldi. Bir gün gardiyanın biriyle kavga etti ve gardiyana tokat attı. İşte bu kızı senin anlattığın o yere attılar. Günler sonra hücresine getirildiğinde artık normal değildi...Kafayı üşütmüştü. Çünkü hücresinde birkaç tane erkek gardiyan kıza saldırmışlar. Kız da bakireymiş. Orda kızı hepsi zorla iğfal etmişler. Bütün ısrarlarımıza rağmen kendisine saldıranların yüzlerini hatırlayamadı. Beş altı hafta sonra bir de kızın hamile kaldığı anlaşıldı. Gardiyanları bir telaş aldı. Aylardan beri burada tutuklu bulunan biri nasıl hamile kalırdı? Biz önceleri kızın hamile kaldığını gardiyanlardan gizlemiştik. Ama nasılsa öğrenmişler ve kızı daha sonra hastaneye götürerek çocuğu yine zorla aldırtmışlar. Aramıza tekrar geldiğinde çok genç ve güzel kızı adeta tanıyamadık.

Goethe şöyle diyor: “Kimse bizi aldatmaz, biz ancak kendi kendimizi aldatırız.”

Şafakla birlikte uyandım. Hücremin küçük penceresinden dışarı baktım. Pembeler giymiş bir gökyüzü beni selamladı. Gülümsedim. Temiz havayı ciğerlerime çektim. Dudaklarımın arasından: “Ne güzel bir gün” sözleri döküldü. Pencerenin demir parmaklıklarına yanağımı dayadım. Yemyeşil çimenleri gördüm. Uzaklardan bir kuş sesi duydum. Bir süre sonra da biri geldi. Penceremin karşısındaki ağaca kondu. O kadar mutlu oldum ki. Anlatamam. Yüreğim kıpır kıpır etti. Bütün acılarımı, dertlerimi bir anda unuttum. Sonra gözlerim cezaevinin buz gibi duvarlarına kaydı. O güzelliklerin yerini çirkinlikler aldı.

Kitap hakkında:

1960’lı yılların başından itibaren Almanya ile Türkiye arasında imzalanan anlaşma uyarınca Almanya’ya işçi göçü başlamıştır. Zamanla başka Avrupa ülkeleri ile Kuzey Afrika, Orta doğu, Rusya ve Türk Cumhuriyetlerine de giden Türk işçileri için Almanya işçi göçünün sembolü haline gelmiştir. Zira ilk ve en çok işçi kabul eden ülke Almanya’dır ve özel ihtisas komisyonu raporunun verilerine göre, “Bugün, Türkiye dışında, dünyada 3.8 milyon Türk vatandaşı yaşamaktadır. Bunların 3.3 milyonu Avrupa’da, 2.3 milyonu ise Almanya’da yaşamaktadır. Bu veriler gözönüne alındığında dünyadaki Türklerin %60’ının Avrupa’da, Avrupa’daki Türklerin %70’inin ise Almanya’da yaşadıkları sonucuna ulaşılmaktadır”

Yazarın üzerinde durduğu çok önemli bir konu daha vardır: Arkadaş seçimi. Eserde yanlış arkadaş edinmenin, herkesi dost sanmanın insanı nasıl yanıltabileceğinin, hatta başına telafisi imkânsız dertler açabileceğinin de altı çizilmiştir. Çünkü Sara, esas olarak arkadaş kurbanı olmuştur. Önce kitapta anlatılanları özetleyelim:

Almanya’ya Üniversitede öğrenim görmek için giden Sara, hosteslik yaparak geçinmeye çalışır. Alman Rolf ile evlenir ve bir kızı olur. Ancak üç yıl sonra kocasından ayrılır. Almanya’da Levent adlı bir Türk'le tanışır ve onunla ortak bir video dükkanı açar. İşleri iyi gider, çok para kazanır. Bu arada bol para harcamaya ve kumar oynamaya başlar. Çok kazandığını gören bazı kötü niyetli adamlar ondan haraç isterler. Zor durumda kalan Sara, tanıdığı kumarhane ve gazino sahibi Küçük Ağa’dan yardım ister. O da Sara’yı Rıfat ve Ahmet ile tanıştırır. Bu kişiler ülkücüdür ve Türkiye’de bazı olaylara karıştıkları için 12 Eylül’den sonra Almanya’ya gelmişlerdir. Sara bir süre sonra Rıfat’la iş ortağı olur. Ahmet de Sara ile evlenmek ister. Böylece Rıfat ile Ahmet’in arası açılır. Rıfat Ahmet’i öldürmek ister, ancak başarılı olamaz, Ahmet yaralanır. Rıfat da dükkânı kundaklatır. Sara bu olaydan sonra göz altına alınır, sorgulanır ve sonunda Frankfurt Kadınlar Hapishanesi’ne gönderilir.

Sara hapishanede zor günler geçirir. Bir kadın gardiyanın tecavüzünden son anda kurtulur. Hücreye kapatılır. Orada da Alman olduğunu düşündüğü kişilerin tecavüzüne uğrar. Bir yandan şiddet ve tecavüzler bir yandan da sonu gelmeyen mahkemeler Sara’nın psikolojisini iyiden iyiye bozar. İntihara kalkışır, sinir krizleri geçirir. Savcı sigortadan para almak için dükkânı kundakladıklarını iddia eder. Hapishanede ayrıca bir hakimin de tecavüzüne uğrar. Başına gelenleri avukatına anlatır, ancak avukatı ona susmasını tembihler. Avukatın yönlendirmesiyle, sigortaya fazla mal bildiriminde bulunduğunu söyler. Bu defa da dolandırıcılıktan yargılanmaya başlar. Mahkeme bazı hafifletici nedenleri de gözönüne alarak Sara’ya on beş ay ceza verir. Sara on yedi ay, üç hafta dört gün, on altı saat ve üç dakika hapishanede yattıktan sonra özgürlüğüne kavuşur.

Yukarıda anlatılanlardan anlaşılacağı gibi, yazar, yaşadıklarıyla bire bir örtüşen bu esere “Gülün Dikeni” adını veriyor ve bunun nedenini ise şöyle açıklıyor:

“.... gülü seven dikenine katlanır, derler. Bugüne dek, tüm zorluklarına rağmen yaşamı çok sevdiğim için, çok şeylere katlanmaya çalıştım. Acı da olsa, zor da olsa...(s:10). Gerçekte Sara Almanya’da güzel günler geçirmiş, bol para kazanmış, evlenmiş ve bir çocuk sahibi olmuştur. Ama hayat hep güzelliklerden ibaret değildir. Gül, burada Sara’nın yaşamındaki güzellikleri, diken de kötülükleri temsil eder.

Sara Gül Turan yaşadıklarından hareketle kaleme aldığı bu anı-romanında Alman hapishanesinde karşılaştığı insanlık dışı yaşamı, işkence ve tecavüz olaylarını, ırkçılık ve yabancı düşmanlığı gibi, medeni ülkelere yakışmayacak düşünce ve davranışlar karşısında eleştirel bir tavır sergiler. Çünkü, gerek Almanya’da, gerekse hapishanede bulunduğu sürece Almanların tavırlarından, haksız ithamlarından oldukça rahatsızdır. Hapishane yaşamı doğal olarak onun üzerinde tamiri imkânsız derin izler bırakır. Örneğin, Sara kendini muayene etmek isteyen doktorun eldivenlerinden ürker. Çünkü, bu eldivenlerin bir AIDS hastasında kullanılma ihtimali vardır. Bunu düşünmek bile insana bir işkencedir. Sara bu yöndeki endişelerini eserde şöyle ifade eder:

“Birden aklıma doktorun elindeki eldiven takıldı... Acaba o eldiven daha önce başka makamlarda da kullanılmış mıydı? Ya AIDS’li bir kadında kullanıldıysa, o zaman AIDS virüsü de kapabilirdim. Tüm bunları sormaya, tereddütlerimi gidermeye dahi hakkım yok... Almanya sevdasına kapılıp, buralara gelmeseydim, belki de bu acı ve işkenceleri asla çekmeyecektim (s:142-143).

Sara’ya göre hapishane koşulları da Almanya gibi medeni bir ülkeye hiç yakışmamaktadır.

Eserin Almanca baskısına Günter Wallroff tarafından bir önsöz yazılmıştır. Yazarın anlattıkları Almanya’da çok ilgi çekmiş, Sara’nın hakim tarafından cinsel tacize uğradığı iddiası üzerine hakim mahkemeye başvurmuş ve eserin satışını yasaklatmıştır. Ancak bir süre sonra kitaptaki ilgili sayfaların üzerine siyah bant çekilerek kitabın satışa çıkarılabileceği karara bağlanmış, bu karar da yazar tarafından temyiz edilmiştir.

Eser Almanya’da ırkçılık kararının ve cezaevi şartlarının tartışılmasına neden olmuş; Alman Adalet Bakanlığı bunun üzerine soruşturma başlatmıştır.

Irkçılık ve yabancı düşmanlığı Almanya’da yaşayan Türklerin başta gelen sorunlarındandır. Eserde otuz yaşlarındaki bayan polis Krüger’in söyledikleri yabancı düşmanlığının boyutlarını göstermesi bakımından dikkate değer:

“Orospu” diye bağırdı Bayan Krüger. “Neden konuşmuyorsun? Siz çok pis bir milletsiniz. Defolup gidin de biz de sizlerden kurtulalım artık. Ne yüzsüz köpeklersiniz böyle” (s:22).

“Pis Türkler” diye haykırdı dışarı çıkarken (s:22).

Bu tür aşağılayıcı sözler yanında, Sara’ya söylenen şu sözler oldukça anlamlı ve düşündürücüdür:

“Aslında sen bir Alman olsaydın bunları sana yapmazlardı” (s:159).

Sara’nın Almanya ve Almanlar hakkındaki tespit ve yorumları da kendine özgü olmakla beraber yine de Almanya’da yabancı olma gerçeğine dikkat çeker:

“İlk kez insanın insandan nefret ettiğini, hele yabancıların insan sınıfına dahi sokulmadığını burada gördüm...

Burada yabancı olmak demek, evinde tedirgin oturmak demek. Her şeyden ötesi, bir gün ansızın karşılaşabileceğin, kendini bilmez bir Alman’ın aşağılayıp horlamasına sessizce boyun eğmek demek! (s:164).

Almanların bu tutumuna karşılık, Sara yurt dışına tarihi eser kaçırmaya teşebbüsten tutuklanan ve Buca cezaevi kadınlar koğuşunda kalan Amerikalı Gene Le Pere adlı kadının yazdığı kitapta söylediklerini aktararak Alman ve Türk adalet sistemlerini karşılaştırma fırsatı verir:

“Türklerin bir suçu yoktu bu işte. Onlar kendi ülkelerini kendi kurallarıyla yönetiyorlardı ve buna da hakları vardı. Ama İngilizler, o soğuk, soğukkanlı, vurdumduymaz yaratıklar beni koruyup savunmaları gerekirken çekip gitmişlerdi... Cezaevinde, Türk insanını tanıdım. Ve Geceyarısı Ekspresi’nin ne denli uydurma olduğunu anladım.

Başıma gelenlerde Türklerin hiçbir suçu yoktur” (s:161).

Sara’nın hapishane gözlemleri arasında kadın polis ve gardiyanların mahkûmlara kötü davrandıkları, işkence ve dayak gibi olaylara göz yumdukları, hapishanelerde seviciler için özel odalar ya da gardiyanlarla sapık ilişkiler yaşadıkları da yer almaktadır.

Sara Gül Turan anılarına dayanarak yazdığı bu anı-romanında bir yandan Almanya’daki Türklerin çektikleri sıkıntılara dikkat çekmiş bir yandan da konuyu bir Alman hapishanesine taşıyarak, medeni ülkelerde bile bu tür yerlerin çok farklı olmayacağı gerçeğini ortaya koymuş oluyor. Ayrıca, eleştirel bir bakış açısıyla, kötü izlenimler edindiği Almanya’da yabancı olarak yaşamanın zorluklarını da vurguluyor.(Doç. Dr. Abide Doğan/Gazi Üniversitesi)

13 ve özenti üzerine

2011-12-31T00:30:00.000+02:00

On üçten korkan (...)lar

Bu memlekette Tanzimat'tan beri birçok Efruz Bey, birçok Karanfilzade Tarçın Efendi yaşar. Eskiden alay konusu olurlardı, şimdi (...)"rol modeli" yapıldılar.

Bunlar Müslüman'dırlar ama Hıristiyan yortusu kutlarlar.

Hayır, "yılbaşı kutlamasını" kastetmiyorum, o bir bayram değildir. Profesör Einstein'ın hatırlattığı üzere "sonu olmayan insan ahmaklığının" ürünü, bir takvim cilvesiyle sevindirik olma fırsatıdır.

Bunlar Noel kutlamazlar ama Noel Baba severler. Üzeri süslü çam ağacı muhabbetini de "alt tarafı bir haftacık kaydırarak" yılbaşına almışlardır. Belki Noel Baba da bir haftalık gecikmeyle şömineden gelecektir. (Cem Yılmaz'ın deyimiyle, hepimiz mis kokulu çam ormanları içinde, "müstakil" ve şömineli evlerde yaşadığımız için!) Bu saçmalık onlara tuhaf gelmez.

"Sevgililer gününü" çok severler örneğin, Ermiş Valentinus umurlarında olmasa bile.

Bu (...) burjuvaların çocukları son yıllarda "cadılar bayramı" da kutluyorlar... Eskaza "kandil" kutlamaya kalksalar ana baba paniğe kapılacaktır, "eyvah, yavrumuz şeriatçıların etkisi altında kaldı" diye, hemen cumhuriyet mitingine koşacaklardır.

Bunlar salı günleri rahatsız olurlar. "Salı sallanır" derler.
Türkler İstanbul'u bir salı günü ele geçirdikleri için!
Müslüman Türk, bir Yunanlı'nın üzülmesi gereken günü uğursuz sayıyor.
Rum komşularıyla "empati" mi yapıyor?
Hayır, yalnızca kafası çalışmıyor.

Bunlar 13 rakamından da Allah gibi korkarlar.
Niçin? Hazret-i İsa'nın "on üçüncü" havarisi Yuda onu Romalılar'a ihbar ettiği için. (Oysa bunun böyle olacağını, olması gerektiğini İsa bizzat kendisi Yuda'ya söylemişti de adam inanmamış, dehşete kapılmıştı...)
Müslüman Türk'ün ne bilmemneresinedir yahu Yuda'nın kaçıncı havari olduğu?
Yahudi inancına göre de, yeni öğrendim, on üçüncü harf "mem", yani "m", ölüm anlamına gelen "maved" kelimesinin ilk harfi olduğu için uğursuzmuş.
One minute!
Bize ne bundan? Bizim alfabemizde "ö" harfi on dokuzuncu harf, biz de onu mu uğursuz sayacağız?
Ahmaklığın sonu var mı? Albert Einstein'a sorarsanız, yok.
Batı uygarlığı bu 13 meselesini çok ciddiye almıştır. Otellerde 13. kat yoktur (13. kata 14. diyerek Tanrı'yı kandırıyorlar.) Uçaklarda 13. sıra yoktur (13'te oturan enayi 14'te oturduğunu sanır.)
Eh, biz Batı'dan takvimi, saati, şapkayı, alfabeyi, hukuku alacaktık da bu zırvayı mı almayacaktık?
Türk Hava Yolları şimdi saçmaladığını anlamış, uçaklara 13. sırayı artık "koymaya" karar vermiş.
Fakat "turistik" açıdan iyi etmemiş. Madem ki bu Batılılaşma yoluna girdik, "teamüle" uyması gerekirdi.
Çünkü çok kişi korkacak, o sırada oturmak istemeyecek.
Uçak düşerse herkes kurtuluyor da bir tek o sırada oturan ölüyor herhalde!

Ne demişti Einstein? Adam koskoca profesör, elbet bir bildiği vardı...(Engin Ardıç)

Son söz: İğneyi kendine çuvaldızını başkalarına...(Bu dokundurma şahsıma/çekirdek aileme)

Diliyorum: Yeni yıl ülkemize/ailelerimize/insanlığa/hepimize barış/sağlık/huzur/mutluluk/güzellikler getirsin.

sen mutluluğun resmini yapabilir misin abidin?
işin kolayına kaçmadan ama
gül yanaklı bebesini emziren melek yüzlü anneciğin resmini değil
ne de ak örtüde elmaların
ne de akvaryumda su kabarcıklarının arasında dolaşan kırmızı balığınkini
sen mutluluğun resmini yapabilir misin abidin?

Brüksel Lahanası

2011-12-30T01:00:00.000+02:00

Kitabın Adı: Brüksel Lahanası

Yazarı: Jake W Stephenson

Yayınevi: Alfa

Basım yılı: Şubat 2006

Sayfa adedi: 319

Avrupa Birliği’nin kalbi olan Brüksel sıcak terör tehlikesiyle karşı karşıya... Kentin merkezine atom bombası yerleştirdiğini söyleyen teröristler, Brüksel’i yeryüzünden silmekle tehdit ediyor. Alarma geçen Belçika polisi işin içinden kendi imkanlarıyla çıkamayınca Türk polisinden yardım istiyor. Türk Emniyeti’nin devreye girmesiyle Avrupa’nın kaderi ‘Türk zekası’nın ellerine teslim ediliyor. Ancak patlama günü yaklaştıkça gerginlik tırmanıyor. Belçika’nın güvenlik birimlerini ve siyasilerini birbirine katan bu inanılmaz komplonun arkasında hangi terör örgütü var? Belçika Hükümeti teröristlerin blöf yaptığına mı karar verecek, yoksa istedikleri 1 milyar Euro’yu ödeyecek mi? Brüksel-Ankara-Zürih üçgeninde geçen bu üç haftalık nefes kesen kovalamacanın sonunda kazanan kim olacak? Brüksel Lahanası, bir solukta okuyacağınız, nefis, ironik bir polisiye.

Kitaptan alıntılar:

Türkiye’nin, ‘dost ve müttefik’ olarak nitelendirdiği bazı Avrupa ülkelerinden son 40 yıl içinde yediği ‘kazık’lar, Türkiye’yi seven, Türkiye’de yaşayan bir kişi olarak beni düşündürmekteydi. Avrupa ülkelerinin her fırsatta Türkiye’ye karşı sergilediği iki yüzlü tutum ve davranışlarını, bu da yetmezmiş gibi, ‘senin teröristin kötü, benim teröristim iyi’ şeklinde özetlenebilen bilinçli yaklaşımlarını görebiliyordum. Avrupa açıkça ‘çifte standart’ uyguluyordu.

(...)

Bana bu kitabı yazdıran, Türkiye’ye duyduğum sevgi ve Avrupa’ya duyduğum öfkedir. Yazdım mı? Yazdım. Okuyan okur, okumayan ‘gargara’ yapar.

Kitapta yazdığım her şey yalandır! Belçika, KESİNLİKLE "teröristleri koruyan ülke" değildir. Belçika'da ve Avrupa'da Türkler aşağılanmamaktadır. Belçikalılar Türkleri çok severler. Belçika, Türkiye'den çok daha büyük, çok daha uygar ve çok daha etkili bir ülkedir. Türkiye, aslında hiçbir işe yaramayan, hiçbir konuda sonuç alamayan cahil insanların yaşadığı çok kötü bir ülkedir. Türkler kafalarına kırmızı fes giyerek dolaşırlar. Aynen Avrupa gazetelerinde yayımlanan bütün karikatürlerde gösterildiği gibi :)
Belçika konusunda gerçekten öfkeli ve tereddütlüydüm.

Oturup yıllarca uğraşırsın, on tane ülkeyi razı edersin, toplam nüfusu Hakkâri’den az bir ülke gelir Türkiye’yi veto eder. Sonra bir de bakarsın ki veto sürecini bir başka ülke finanse etmiştir. Kim ulan bu ülke diye araştırırsın, Türkiye’yi desteklediğini her fırsatta açıklayıp puan toplayan büyük bir ülkeye toslarsın. Dışişleri Bakanı daha iki hafta önce Türkiye’ye gelip Başbakan’ın elini sıkmış, yanaklarından öper gibi yapıp TV kameralarına şirin görünmüştür.

Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerden gelen katılımcıların ortak sohbet konusu, birden ‘Caretta Caretta’ olarak bilinen deniz kaplumbağalarına kaydı. Sohbet devam ederken İsviçre’den geldiği yakasındaki karttan anlaşılan orta yaşlı bir bey, affedersiniz ‘yırtık dondan çıkar gibi’ söze girdi ve TÜRKİYE’nin Akdeniz kıyılarında çok ciddi çevre cinayetleri işlemekte olduğunu, kaplumbağaların yumurtladığı plajlara beton döküldüğünü, ‘Dalyan’ olarak bilinen bir kıyı yerleşmesinde Türklerin, yumurtlayan kaplumbağaları eğlence olsun diye tüfekle vurduklarını yüksek sesle anlatmaya başladı.

“Murat hızını alamadı, ‘Hayatınızda hiç Türkiye’ye geldiniz mi?’ diye ikinci bir soru sordu.”

“Kötü bozmuş adamı.”

“Evet, adam bocaladı, İsviçre Tarım Bakanlığı’nda çalıştığını ve Türkiye’ye hiç gitmediğini anlatmaya çalışırken Murat adamı bir kere daha susturdu. 200 yıl kadar önce Akdeniz’deki kaplumbağaların Fransa, İspanya, İtalya, Yunanistan kıyılarında da yumurtlayabildiğini, bugün ise yumurta bırakabilecekleri yegâne yerin Türkiye kıyıları olduğunu hatırlattı. ‘Denize kıyısı olmayan bir ülkenin temsilcisi olarak Fransa, İspanya, İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerin sahil şeritlerindeki 200 yıllık betonlaşmanın hesabını da bu ülkelerden sormayı düşünüyor musunuz?’ şeklinde bir soru daha yöneltti. Adam çok bozuldu. Murat’a, ‘Siz Fransız mısınız?’ diye sorunca Murat da sol elinin orta parmağı tavandaki avizeyi gösterecek şekilde elini yumruk yaptı, adamın burnuna doğru tuttu, ‘Ben Türk’üm,’ dedikten sonra arkasını döndü, yürüdü, gitti. Dinleyenlerin tamamının kahkahayla gülüp İsviçreliyi alaya aldığını hatırlıyorum.”

“Baktınız mı bant kayıtlarına? Herif konuşurken elektronik ses karıştırıcısı kullanıyor muydu yoksa kendi sesi miydi?”

“Galiba kendi sesiydi amirim. Emin olmak için bakmam lazım.”

“Hemen bak, bekliyorum.”

Parmaklarıyla masanın üzerinde trompet çalarak bekledi.

“Alo? Kendi sesi amirim. Elektronik ‘distorsiyon’ yok.”

“Şimdi sıçtım gagana Volkan Bey.”

Bağırdığını farkedince sesini alçalttı. “Evladım, hemen bant kaydını sayısallaştırın ve ses karakter grafiklerini çıkartın. Ayrıca çok temiz bir bant kopyası yapın.

“Malum hedefe baskın sırasında bu şahıs ‘cordless’ telefonun ‘interkom’ hattından bizim timle görüşme yaptı ve bizimle dalga geçti. Bu arada da kendi sesini kullanmak gibi bir hata yaptı. Şimdi elimizde şahsın gerçek ses karakter grafikleri var. Yani sesli bir parmak izi yakalamış olduk.”

“Bir Türk, başka bir Türk’ü telefonla arıyor, ‘Brüksel’e atom bombası koydum, ver bana 1 milyar euro,’ diyor! Bu ne biçim bir rezalet! Bu nasıl bir...”

Yeri geldiğinde ‘taşeron’ olarak kullanılmak üzere Belçika’da koruma ve kollama altında tuttukları bazı grupların Avrupa Birliği kara listesine alınması halinde söz konusu örgütlerin mecburen tekrar isim değişikliği yapması gerekecekti.

Satranç, bazı düşünürlere göre kanlı bir savaş oyunudur. Vurursun, kırarsın, en sonunda ayakta kalan taraf galip gelmiş olur. Bazı düşünürler ise satranç oyununu zekâ ve strateji çatışması olarak nitelendirirler. Satranç taşları, kılıcından kan damlayan savaşçıları değil, iyi planlanmış bir kareografinin aktörlerini simgeler.

Satranç, 8x8 yani 64 kareden oluşan ‘iki boyutlu’ fiziksel bir ortamda oynanır ama satranç süreci, aslında iki boyuta sığmayacak kadar derin, karmaşık ve zengindir.

İki boyutlu ‘satranç tahtası’ üzerinde gözle izlenebilen basit satranç hamleleri, sıradan izleyici için mekanik bir çatışma görüntüsünden ibaret kalmaya mahkûmdur. Oyunun neticesini belirleyen esas faktörlerin; bilgi, deneyim, öngörü, ısrar, kararlılık, tehdit, stratejik planlama ve zamanı iyi kullanma gibi gözle izlenemeyen kavramlar olduğunu bilenlerin sayısı zannedildiğinden daha azdır.

Oyuncunun, yeri geldiğinde ‘gambit’ verecek kadar gözü kara, yeri geldiğinde benzer hamleleri bıkmadan usanmadan yirmi kere tekrarlayabilecek kadar sabırlı, kimi zaman ‘yırtıcı’, kimi zaman düşmanın açığını yakalamak için pasif beklemeyi becerebilen kimliği, oyun sırasında diğer belirleyici faktörler olarak ortaya çıkar.

Nizami satranç müsabakalarında, her şeyden önemlisi, ‘zaman’ faktörüdür. Çok bilgili, çok deneyimli, çok donanımlı bir oyuncu, eğer zamanı iyi kullanmayı beceremiyorsa, görece daha zayıf bir oyuncu karşısında yenilebilir. Oyun sonuna gelindiğinde kuvvetli oyuncu taş fazlasına sahip, pozisyonu daha kuvvetli olabilir, hatta karşı tarafı kötü bir biçimde sıkıştırmış gibi görünebilir. Eğer üstün durumdaki oyuncunun süresi giderek azalmışsa ve son hamleleri telaş içinde yapmak zorundaysa ya peş peşe hatalar yaparak oyunu kaybeder ya da satranç saatinin kırmızı bayrağı MAT hamlesi yapılamadan düşer ve oyun yine yenilgiyle biter...

“Şimdi bak Kemal, bu Amerikalı bize ve Belçikalılara yardım ediyor, tamam, teşekkür ederiz ama prensip olarak yalan söylüyor. Sana verdiği bilgileri içeren bir telefon görüşmesinin ‘tesadüfen’ yakalanması bütünüyle ‘hikâye’dir. Tesadüf mesadüf yok. Herifler Kuzey Irak ve çevresindeki tüm telefon görüşmelerini uydu linklerinden yararlanarak izliyorlar ve tarıyorlar. Böyle bir sisteme sahip olduklarını gizlemek için de, tesadüf gibi bahanelerle topu taca atıyorlar.”

“Siz her gün dünya atmosferine kaç ton zehirli gaz eklendiğini, dünya denizlerine ve nehirlerine kaç ton kimyasal zehir içeren zararlı madde akıtıldığını hiç düşündünüz mü? Bu zehirli atıkların her gün dünyanın çeşitli yerlerinde kaç yüz bin kişiyi öldürdüğünü, sakat bıraktığını biliyor musunuz? Gazetelerde ‘ozon tabakası delindi’ diye okuduğunuz haberler ya da ‘küresel ısınma’ denen felaket, acaba nereden kaynaklanıyor?”

Volkan’ın giderek artan bir tempoyla konuşmasından heyecanlanmaya, sinirlenmeye başladığı anlaşılabiliyordu. Hiç hızını kesmeden devam etti:

“Gelişmiş ülkelerin imal ettiği kimyasal ve bakteriyolojik kitle imha silahları arada bir ortaya çıkan ‘antrax’ benzeri salgınlarda acaba kaç yüz bin kişiyi öldürdü dersiniz? Gelişmiş ülkelerin saygın ilaç şirketleri, Afrika başta olmak üzere yoksul ülke halkları üzerinde bedava deney yapıyorlar, haberiniz var mı? Acaba ‘gelişmiş’ ülkelerde üretilen bu ilaçlar neden ‘gelişmiş’ ülke insanları üzerinde denenmiyor da Afrika’da her gün binlerce kobay ölüyor?”

Murat, davranış uzmanına baktı. “Sözünü kesme, bırak dilediği gibi konuşsun’ anlamını taşıyan kaş-göz işaretini alınca dinlemeye devam etti.

“Dünyanın gelişmiş ülkeleri tarafından üretilen tanklar, toplar, bombalar, tüfekler, uçaklar, füzeler kimler tarafından kimlere satılıyor? Savaşan tarafların kullandığı silahlara bakıldığında, çoğu kez iki tarafta da aynı silah markalarına rastlanmıyor mu? Acaba bu savaşlarda her yıl kaç yüz bin kişi acı çekerek ölüyor?”

Volkan, hızını almış kamyon gibi ‘bodoslama’ devam ediyordu:

“Şimdi size soruyorum. Bütün bu kimyasal atıkları, mikrobiyolojik projeleri, ilaç deneylerini yapanlar, silahları üretip satanlar ‘başarılı, zengin ve saygın birer işadamı’ olarak ortalıkta dolaşmıyorlar mı? Hatta bu ‘başarılı ve saygın’ işadamları çoğu zaman siyaset sahnesine çıkıp ülke yönetimlerinde önemli roller almıyorlar mı?”

Dünya nüfusunun toplam 30 milyondan az olduğu günleri, yazılı tarih sayfalarında bulmak mümkün değil. O günlerdeki haberleşme, olsa olsa duman işaretleriyle veya davul, dümbelek, boru sesleriyle yapılıyordu denebilir.

Antik çağlardan itibaren aynalarla güneş ışığını yansıtmak, güvercinin ayağına not yazıp uçurmak, gönderilecek mesajı parşömen sayfaya yazıp atlı ‘ulak’lara vermek gibi yöntemlerin, haberleşme hızını önemli derecede arttırdığı, genel kabul görür.

1837 yılında Samuel Morse isimli mucit tarafından bulunan ‘telgraf’ makinesinin günlük hayata girmesiyle, insanlar arasındaki haberleşmenin dev bir sıçrayış yaptığı kesin olarak söylenebilir. 19. yüzyıl sonlarında toplam nüfusu 1.5 milyara erişen dünyamızda, ülkeler ve kıtalar arasında başlayan bilgi aktarımı telgraf telleri üzerinden yaygınlaşmıştır.

Günümüzde kullanılan elektronik haberleşme tekniklerinin ‘bir numaralı sorumlusu’ Morse ise, ‘iki numaralı sorumlusu’ da Marconi olarak kabul edilmelidir. Marconi isimli bilim adamının ‘radyo’ ismini verdiği cihazla ‘telsiz telgraf’ haberleşmesini başlatması, ‘tüfek icad olundu, mertlik bozuldu’ kavramına tam olarak uygundur. 1901 yılında Marconi, Atlantik Okyanusu’nun iki yakası arasında nokta.nokta.nokta “S” harfini radyo dalgalarıyla gönderdiğinde, Samuel Morse sağ olsaydı acaba ne düşünürdü?

İkinci Dünya Savaşı bittiğinde dünyanın toplam nüfusu 2.3 milyar civarındaydı. 20. yüzyıla damgasını vuran ‘bilgi-sayar hazretlerinin babası olarak genel kabul gören ‘Eniac’ makinesi bugün 70 yaşlarında olduğuna göre herhalde sağdır ve günümüzdeki mikro-işlemci torunlarını şaşkınlıkla izlemektedir.

21. yüzyıl, dünya nüfusunun 6.5 milyar civarında olduğu günler yaşıyor. Elektronik, bilgisayar, internet, fiber-optik, haberleşme uyduları, dijital teknoloji gibi alanlardaki baş döndürücü gelişmeleri izlemek bile artık çok zor.

Basıyorsun düğmeye, Sultan II. Mahmut’un soyağacı bilgisayar ekranında önüne geliyor. Basıyorsun düğmeye, doğum gününde çekilmiş fotoğrafın Kanada’daki akrabanın ekranında sırıtıyor.

Dünya, her geçen daha da ‘küçülüyor’...’küçülüyor’...’küçülüyor’...

“İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde Japonya’nın Hiroshima kentine atılan bomba yaklaşık 15 kilo ton, bazı kaynaklara göre de 10 kilo ton olarak hesaplanmıştı. Bunun anlamı, 10-15 bin ton TNT’ye, yani sokakta yürüyen adamın ‘dinamit’ olarak bildiği patlayıcıya eşdeğer bir bombadan bahsediyoruz. Ortalama bir kamyonun 10 ton yük taşıdığını kabul edersek, 1000 veya 1500 kamyon dolusu TNT’nin yan yana dizildiğini ve aynı anda patladığını düşünmek zorundayız.”

Sözlerinin yarattığı etkiyi Pierre’in gözlerinin içine bakarak tarttı.

“Hiroshima’da yaklaşık 2.5 kilometre yarıçapında bir bölgede bütün binalar yerle bir olmuştu. Patlamanın olduğu bölgede oluşan rüzgârın hızı, yaklaşık saatte 1400 kilometreyi buluyordu. Isı etkisi nedeniyle çevredeki tuğlalar, kiremitler bile erimişti. Alfa, Beta, Gama ışınları ve serbest kalan Nötron ışınları patlama bölgesine olan uzaklıkla orantılı olarak canlıları öldürmüştü. Hatta patlamadan yaklaşık dört gün sonra bölgeye giren insanlar bile nükleer kirlenmeden etkilenmişti.”

“Hiroshima’da gerçekleşen nükleer patlamada ölenlerin sayısı yaklaşık 143 bin olarak hesaplanıyor. Aradan geçen 5 yıl içinde nükleer kirlenmenin yarattığı ölümler, patlama sırasında ortaya çıkan yaralanmalar ve benzeri nedenlerle 1952 yılına kadar ölen insanların sayısı da eklenirse, toplam ölü sayısı 200 bin olarak saptandı. Bizim Brüksel’e yerleştirilen bomba 13 kilo ton. Bu durumda –Tanrı engellesin- bir patlama olursa, Hiroshima’dakine yakın bir yıkım ve ölüm oranı bizi bekliyor demektir.

Etnik köken olarak ‘LAZ’, yani Karadenizli.

“Bak Salih,” demişti karısı, “sen bu gidişle yakında 180 kilo olursun. Son beş yıl içinde öyle bir göbek büyüttün ki tuvalette işerken ...ünü bile göremiyorsun. Yediğine, içtiğine biraz dikkat et yoksa bu işin sonu kötü!”

“Evet...Tamam, verilen adres bu. Hemen gitsinler ama sivil gitsinler. Halk zaten çok tedirgin oldu, kimseye görünmeden eve girsinler...Kardeşim sende hiç mi akıl yok? Bomba ekibi koruyucu elbise ve miğfer taksa ne olur takmasa ne olur. ‘Nükleer bomba’ dan söz ediyoruz. Bomba patlarsa ekip elemanlarının .....larındaki moleküller giydikleri koruyucu elbisenin molekülleriyle karışır ve mantar şeklinde bir bulut olarak birkaç kilometre yukarı savrulur. Salak mısınız siz?”

Kemal, yavaş olmasına özen gösterdiği hareketlerle televizyonun uzaktan kumandasını eline aldı, televizyona doğru uzatarak kırmızı düğmeye bastı. Ekrandaki çok ünlü politikacı aniden küçüldü, beyaz bir nokta haline dönüştü sonra ekran bütünüyle karardı. “Gerçek hayatta da politikacıların kırmızı düğmeleri olsaydı ne iyi olurdu,” diye düşündü.

JAKE W. STEPHENSON

1957 yılında Ankara’da doğan yazar, babasının görevi nedeniyle 64-67 yılları arasında Sinop, Ankara ve Diyarbakır’da yaşar. Ama babasının mesleği konusunda ser verip sır vermiyor. Üniversiteye kadar eğitimini Türkiye, Belçika, İsviçre ve ABD okullarında tamamlar. New York’ta aldığı üniversite eğitiminden sonra hukukçu kimliği ile, sonra da gazetecilik denemeleri ile ABD, İsveç, Yunanistan ve Fransa’da bulunur. Ve şimdi Ankara’da yaşıyor. Kendi deyimiyle, SSCB’nin dağıldığı yıllarda Kiev’den ve Berlin’den ajanslara haber geçti; Kuveyt’in işgali sırasında Kuveyt’te ve Bağdat’taydı; şimdiyse “365 günün 265’ini” Türkiye’de geçiriyor Mesleğini sorulduğunda, “şu anda verebileceğim en doğru cevap ‘yazarlık’ olacaktır” diyor. Türkçe’yi Anadili olarak kabul ediyor. “Ne Mutlu Türküm Diyene” diyor.

ankara tavası,brüksel lahanası,washington portakalı isimli 3 adet eseri vardır.

İki Kitap Birden

2011-12-25T00:30:00.000+02:00

Kitabın Adı: Morg Çıkmazı

Yazarı: Patrıcıa Cornwell

Türkçesi: Gülden Şen

Yayınevi: Altın Kitaplar

Basım yılı: 1999/2. Basım

Sayfa adedi: 335

On üç yaşında ağır yaralı bir erkek çocuğu, çöp tenekelerinin yanında bulunmuştur. Olay yerindeki parmak izleri, kısa süre önce elektrikli sandalyede idam edilen Joe Waddell'e aittir. Bu şaşırtıcı bulgular, Dr. Kay Scarpetta ve polis şefi Pete Marino'nun aklını karıştırmıştır. Daha sonra işlenen başka bir cinayet Dr. Scarpetta'yı şüpheli durumuna düşürür. Dr. Scarpetta, Pete Marino'nun yardımıyla bu bilinmeyen düşmanın peşine düşer.

Tatilde/boş zamanlarınızda hiç sıkılmadan okuyabileceğiniz bir polisiye.

Araya bu tip kitapları sıkıştırmakta yarar var.

Kitaptan alıntılar:

Demir karyolama uzanıp kirli çıplak ayaklarıma ve kapaksız beyaz tuvalete bakarken, yerde hamamböcekleri süründüğünde artık zıplamıyorum bile. Tıpkı onların beni izledikleri gibi, ben de onları izliyorum.

Gardiyanlar görmeden ne tuvalete gidebiliyor, ne burnumu silebiliyor, ne de bir sigara yakabiliyorum. Burada saat yok. Havanın nasıl olduğunu da hiç bilmiyorum. Gözlerimi açtığımda sonsuza dek uzanan bomboş bir duvar görüyorum. İnsan gitmek üzereyken neler hissetmelidir ki?

Bir günah bir başkasına yol açar.

Gökyüzü kapalıydı, rüzgâr yol kenarlarındaki ağaçları hırpalıyor ve evren bu soğuk huzursuzluğuyla aynen benim ruh halimi yaşıyordu.

Parkinson hastalığı makinenin iflas etmeden önce şiddetle sarsılmasıdır.

Lütfen oturun, Dr Scarpetta. Bir kadının tepemden bakmasından huzursuz olurum.

Hayırseverlik birisine vermek istediğinizi değil, onun ihtiyacı olanı vermektir.

Âşık olmanın içimizdeki hem en güzel, hem de en çirkin duyguları açığa çıkardığını bilirdin. Bir gün son derece cömert ve duyarlı oluruz, ertesi gün vurulmaya bile değmez bir hal alırız. Yaşamlarımız aşırı uçlarda gezinir.

Ünlü yazar Patricia Cornwell, "Romanlarımda canlandırdığım dünyada yaşamak benim için çok önemlidir," diye açıklıyor. "Canlandırdığım karakterin yapmasını ya da bilmesini istediğim her şeyi kendimde yaşamak ve bilmek isterim." Çeşitli ödüller kazanmış, Charlotte Observer gazetesinin eski polis muhabiri, Dr. Kay Scarpetta’yı tanıttığı "Otopsi" adlı ilk romanını kaleme almadan önce altı yıl, Virginia eyaletinde adli tabib şefinin bürosunda gönüllü polis memuru olarak çalışmıştır. Tüm dünyada olağanüstü beğeni kazanan "Otopsi" yazarına bir yıl içinde beş büyük polisiye roman ödülü getirmiştir. Atlantik’in iki yakasında ilk romana bu kadar çok ödül ilk kez verilmiştir. Bunu izleyen dokuz Scarpetta romanı tüm dünyada en çok satan kitaplar listesinin ilk sıralarında yer almıştır.
Kuzey Carolina, Davidson Koleji’nden mezun olan Cornwell’in, polislerin dünyasını ve çalışma yöntemlerini dile getiren üç eseri daha vardır. Patricia Cornwell Connecticut Greenwich’de yaşamakta ve adli tıp araştırmaları, hayvanları koruma, kurbanlara yardım gibi çeşitli kuruluşlara destek vermektedir.

Kitabın Adı: Şüpheli Gerçek

Yazarı: Davıd Baldaccı

Türkçesi: Gülden Şen

Yayınevi: Altın Kitaplar

Basım yılı: Şubat 2000

Sayfa adedi: 479

Birbirinden çok farklı iki dünyayı birleştiren ölümcül bir sır. Ve bu sırrı çözmeye çalışan bir erkekle bir kadın... Egoların, zekanın ve gücün çarpışmasıyla kanlı bir savaş alanına dönen Amerikan Yüksek Mahkemesi'nin ardındaki gerçek...

Bu kitabı okuduktan sonra: Allah kimseyi hapishaneye düşürmesin/hele hele suçsuz yere.

Kitaptan alıntılar:

Bu cezaevindeki kapılar üç santimetre kalınlığında ve çeliktendir; fabrikadan pürüzsüz çıkmış olmalarına rağmen, şimdi üzerlerinde pek çok iz vardır. Geniş yüzeylerinde insan yüzlerinin, dizlerinin, dirseklerinin, dişlerinin izleri ve kan kalıntıları birikmiştir. Cezaevi hiyeroglifleri olan acı, korku ve ölüm orada sürekli, en azından yeni bir metal parçası haline gelene dek kalacak izler bırakmışlardır. Kapılarda göz hizasına gelen kare biçimli bir pencere vardır. Gardiyanlar buradan bakıp gözetimleri altındaki insan sürüsünün üstüne ışık tutarlar. Hiçbir uyarı olmaksızın coplar birer silah patlaması gibi kapılara çarpar. Kıdemliler buna iyi dayanır. Sessiz bir başkaldırı içinde gözlerini yere indirip belirli bir noktaya bakmadan öylece dururlar, ama hiç kimse buna ne aldırır, ne de fark eder. Mahkûmlar her seste ya da ışık vurmasında gerilir; bazıları pamuklu pantolonlarına işer ve siyah, alçak ayakkabılarının kenarından yere akıp gitmesini seyrederler.

Küçük hatalar büyüklerine yol açar.

Fiske dışarı çıkarken parmaklıklı pencereden cezaevi arabasından inen yeni bir grup mahkûmu gördü. Zincirler asfaltta şakırdıyordu. Çoğu siyah ya da Latin asıllı delikanlılardı. Daha şimdiden birbirlerini süzüyorlardı. Efendinin köleleri. Kim önce kesilir ya da ezilirse. Birkaç beyaz hücrelerine gidemeden korku ve panikten ölecekmiş gibi görünüyorlardı.

Burası resmen bir huzureviydi; yaşlıların ölmeye geldikleri bir yer. Fiske koridorda yürürken inilti ve bağrışmaları duymazdan gelmeye çalıştı. Güçsüz bedenleri, öne düşmüş başları, işe yaramayan kol ve bacakları, duvarın önünde alışveriş arabaları gibi dizilmiş, hiç gelmeyecek dans eşlerini bekleyen tekerlekli iskemleleri gördü.

Fiske arka bahçeye çıktı, garaja giden yan kapıyı açtı, içeri girip dolaptan bir bira aldı. Nem hâlâ ıslak bir battaniye gibi üstlerini örtüyordu. Soğuk şişeyi şakağına tutup serinliğin işlemesini bekledi. Bahçenin arka ucunda küçük bir küme halinde eğilmiş ağaç ve paslı direklerle tellere hâlâ asılı kalmış, kurumuş bir asma vardı. Fiske oraya gidip ağaçlardan birine yaslandı. Çimenlerin kuytu bir noktasına baktı. Fiske kardeşlerin birlikte büyüdükleri çoban köpeği Bo burada gömülüydü.

Mike ertesi gün okula gittiğinde, John babasıyla birlikte köpeği oraya gömmek için evde kalmıştı. Mike geldiğinde arka bahçede Bo için küçük bir tören yapmışlardı. Mike büyük bir ciddiyetle İncil’den bir bölüm okumuş, ikisi basit mezarın başucuna bir taş parçası koyup üzerine de kalemle Bo’nun ismini yazmışlardı.

Sanki düşüncelerine yanıt olarak, Jordan Knight pijamalarıyla arkasından sokulup ona sarıldı.

“Biliyor musun, her gün şafak sökerken başlamak gerektiğini söyleyen bir yasa yok. Yatakta sokulmak da ruha iyi gelir.”

“Sizin de geç saatlere kadar uyuduğunuzu hatırlamıyorum, senatör.”

“Her ikimiz de buna özel bir çaba göstermeliyiz sanırım. Nerelere varacağını kim bilebilir? Yaşlanmaya karşı en iyi savunmanın seks olduğunu duymuştum.”

Oda loş ve gölgeliydi. Ancak ışıksız görmeye alışıktı ve yıllar içinde bu konuda bir tür uzman olmuştu. Hapiste geçirdiği yıllar kulaklarını o kadar keskinleştirmişti ki, neredeyse birinin düşündüğünü bile duyabilirdi. Hapiste her ikisini de çok sık yapardınız: Düşünmeyi ve dinlemeyi.

“Bir kadının hayattaki en büyük derdi, her zaman erkekleri kontrol etmek zorunda oluşu, değil midir?” dedi.

Elizabeth gülümseyip kocasının yüzüne dokundu. “Bana çok iyi bakıyorsun, biliyor musun?”

Jordan gülümsedi. “Elinde değerli bir şey varsa, aksini yapamazsın.”

“Bak, Rüfus, annem öldü, tamam mı? Uzun zaman oldu. Mezarının neye benzediğini bilmesine olanak yok. Ben de orada olanlardan sonra, lanet topraktan bazı yaprakları süpüreyim diye ta Alabama’ya gidecek değilim. Kasabanın Harms ailesine yaptıklarından sonra olmaz. Bu yüzden hepsinin cehennemde yanmalarını diliyorum. Eğer bir Tanrı varsa, ki bu konuda büyük kuşkularım var, o halde bunu yapması gerekir. Eğer ölüler için kaygılanmak istiyorsan, devam et. Ben önemli konularla ilgileneceğim. Seni ve beni yaşatmakla.”

Bu dünyada kimsenin gücü Tanrı’yı benden almaya yetmez.

“Kural bir: Hiç kimseye güvenmeyeceksin.” “Yaşamak ya da ölmek için.”

Sara, “Güzel bir gülümseyişin var,” dedi. “Daha sık kullanmalısın.”

Uyuduktan sonra Sara’yı seyretmişti. Gece karanlığında birbirine karışan kokuları ikinci bir deri oluştururken, sanki Sara ona, o da Sara’ya aitmiş gibi gelmişti.

Yüzeysel görünümler çok yanıltıcı olabiliyordu; gerçeğe ulaşmak için insanın biraz daha derine eşelemesi gerekiyordu.

Onu seyretmek, şiddetli güneş ışığı altında günden güne solan bir portreye bakmak gibiydi. Eninde sonunda bir gün gelecek ve tüm renkler kaybolmuş olacak; geriye ancak belleğindeki görüntü kalacaktı. Hayat böyleydi.

“Ben her zaman bir kadının önsezilerinin erkeğin yargılarından daha güçlü olduğunu söylemişimdir.

Josh acıyla yüzünü buruşturup doğruldu. “Beni yalnız bırakmıyorsun. Şunu bana ver.”

“Neyi sana vereyim?”

“İncil’i.”

Rufus gözlerini kardeşinden ayırmadan yavaşça koltuğun arkasına uzanıp kutsal kitabı ona verdi. Karşılığında Josh da bu kadar saattir göğsüne bastırdığı tabancayı uzattı. Rufus soran gözlerle ona baktı. John kısık bir sesle, “Adil bir değiş tokuş,” dedi.

1960 doğumlu David Baldacci, daha önce peşpeşe New York Times çoksatanlar listesine giren on beş kitabın yazarı. Kitapları kırktan fazla dile çevrildi, seksenin üzerinde ülkede satışa sunuldu. Yazar aynı zamanda, Amerika’da okur yazarlığı artırmak için çalışan, kâr amacı gütmeyen bir kurum olan “Wish You Well Vakfı”nı eşiyle birlikte kurmuş.

Ateşten Gömlek

2011-12-20T00:00:00.000+02:00

Kitabın Adı: Ateşten Gömlek

Yazarı: Halide Edib Adıvar

Yayınevi: CAN

Basım yılı ve sayısı: Ekim 2008/5. Basım

Sayfa adedi: 221

Ateşten Gömlek, cepheden, romanda anlatılan kişilerle omuz omuza yaşamış birinden gelen bir yapıt. Kurtuluş Savaşı'nın ateşten gömleğinin içinden çıkmış bir roman. Halide Edib Adıvar, her birini yakından tanıdığı roman kişilerini, yani silah arkadaşlarını içtenlikle, çağına ve yaşanan acı olaylara sorumlulukla tanıklık ederek anlatıyor. Bağımsızlık savaşımızı bütün gerçekliği ve canlılığıyla anlatan belki de en önemli roman, Ateşten Gömlek.

İhtilal ve isyan günlerinden beri koza, kurt, kelebek devirleri tetkik edilen mahlûkat gibi Sakarya silâh arkadaşlarımın "Ateşten Gömlek"te birkaç solgun aksini İstanbul, ihtilal ve ordu günlerinden alıp kâğıt üstüne koymaya çalıştım. İstediğim gibi olmadığı için silâh arkadaşlarımdan af dilemek isterdim. Bize onlar ilham ettiler.

Halide Edip Adıvar

İpek Çalışlar’ın Halid Edib adlı kitabını hararetle öneririm. (N Blog’ta kitaptan alıntılarımı yayınlamıştım/Arşiv’den ulaşabilirsiniz)

Kitaptan alıntılar:

-Ben korktum zannediyorum, dedim.

Cemal gülerek:

-Ben de, dedi.

Ve bunu söylediği için onu daha çok sevdim. Çünkü hayat bana en korkak adamların iddia ile cesaretten bahsedenler olduğunu öğretti.

...ben Sakarya’da bacaklarını kaybetmiş, kafasından vurulmuş bir askerim. Neferim beni bırakıp gittiği gün elimi tutacak kimsem yok.

Niçin bunları düşünüyorum? Salim’in kara boynuna kollarımı atıyorum. Beni ana gibi kaldırıp yatırmıyor mu?

Niçin ruhumun bu ateş gömleği sırtımdan canıma geçiyor? Gözümden, dilimden kızıl, yakıcı yenlerini gösteriyor.

Şapkalı palikaryaların (Rum delikanlısı/kabadayı/yermeli olarak Yunanlı) kahkahalarını, alaylarını içimde katılaşan bir şeyle seyrederek bekledim.

Oscar Wilde’in dediği gibi “Fil dişi saplı bir bıçakla açılmış bir kızıl nar” gibi dudaklarını gördüm.

Karagümrüklü işçi, İstanbullu kadınla yüksek ökçeli süslü kadının, omuz omuza, yüz yüze geldiği bir gündü. Derinliği görülemeyen meydanda müthiş bir insan denizi derin ve sadasız uğultusuyla akıyor akıyor, yalnız çok kesif (yoğun) olan ortası kımıldamıyordu...Sultanahmet bahçesinin parmaklıklarına dayanmış bir ihtiyar dişsiz ağzı açık, fersiz gözlerinden, sürülmüş tarla gibi buruşan yanaklarından akan göz yaşlarıyla beraber bağıra bağıra ağlıyordu. Ayasofya menfezinden giren herkes uçan Osmanlı bayraklarını siyah görünce dudaklarından bir feryat, kısılmış bir hıçkırık fırlıyordu. Gözleri sürmeli olduğunu en boyalı kadınlar bile unutmuş, bütün boyaları yanaklarından yaşlarla akıyordu.

Belki elli bin siyah çarşaflının gözlerinde aynı şimşekler çakıyordu.

-İngilizler aflarını talep edenlere versinler Mösyö, affı zalimler değil, mazlumlar verir. Çanakkale’de dövüşürken ne asi, ne esirdik. Namuslu bir millet gibi dövüştük, öldük, öldürdük. Ne zamandan beri ve hangi milletle harp edilir de mağlûp olduğu zaman ona katil denilir?

-İngiliz kanıyla Türk kanı bir mi Madam?

-Mikroskop altında İngiliz kanını görmedim. Rengi bizimki kadar kırmızı yoksa mavi mi, bilmiyorum. Fakat Türk kanı ateş gibi sıcak ve kırmızıdır.

-Peki Madam, Türk kanını tahkir etmiyorum. Yalnız kendinizi İngilizlere affettirmeye muhtaçsınız, demek istiyorum.

-Siz bizden af talep ediniz. Dün mütareke yaptınız, dün silahlarımızı bize bıraktırdınız. Bugün memleketimize hırsızları katilleri gönderiyorsunuz ve katilleri hırsızları, tarihî bir şerefi olan büyük donanmanız himaye etti. Yeşil İzmir’i kan ve alev içinde bıraktınız. Bakınız sokaklarına, üniformalı hırsızlar, katiller silahsız ahaliyi kurşunla, dipçikle öldürüyor. Her evden koltuğunda bir bohça, bir Yunan neferi çıkıyor. İhtiyarların başı taşla ezilmiş, siyahlı kadınlar mütemadiyen bu vahşi sürüden kaçışıyor. Elleri bağlı masum kafileleri süngüleyerek, yüzlerine tükürerek, kan içinde sürükleyerek gemilerinizin önünden geçiriyorlar. Haydutluğu alkışlamadığı için işte namuslu bir adamı parçalıyorlar, bir sürü Yunan askeri onu kendi kapısının önünde bağırarak, söverek parçalıyorlar. Sırf eğlence için beş yaşında bir çocuğa nişan alıyorlar. Zavallı yuvarlak küçük mahlûk. Siyah gözlerinde yaşlar kurumadan kalbinden vuruldu, nişan o kadar iyi alındı ki, küçük dudaklarından “anne” diye bir şikâyet bile çıkmadı.

Odaya dönünce genç askerleri Ayşe’nin sandalyesi etrafında diz çökmüş buldum. Haşmet Bey ve ihtiyar Sabri Paşa da dahil olduğu hâlde, İzmir kızına kılıçlarını vakfediyorlardı. İhsan’ın biraz kısık sesini duydum:

-Her azamız (parçamız, organımız) kopuncaya kadar İzmir yolunda kılıcımızı kınımıza koymayacağız.

Her azam kopuncaya kadar Ayşe! Sen duymadın, bilmedin, yeşil gözlerinde yaş kurudu. Bana merhametle baktın. Hâlâ bilmiyorsun. Bak iki bacağım koptu, fakat dövüşmek için iki kolum daha var.

İngiliz kadınına hakaret etti diye bir Hintli’yi İngilizler dört ayak hayvan gibi yerde yürütmüşlerdi. Türk kadınının azametini çekemeyenlere, yerde süründürenlere karşı ordumuz aynı ihtirasla ceza etmeyi istemeyecek mi? Kadınına hakareti, bayrağına hakaret gibi düşünmüyor mu?

Sabahleyin köyün imamıyla küçük cemaat onu mezarlığa götürürken Ayşe söğütlerin altında bir çocuk gibi hıçkırıyordu. Bu ıssız Anadolu mezarlıklarında ne kadar sevgili bıraktık, geçtik...

-Ahmet Rıfkı hakikat(en) Adapazarı ihtilâlinin şuuru idi; genç hayatını istiklâl için tozlu yollarda bırakan bu güzel çocuğun arkasında gömleği bile olmaması hangi İzmir kızını lâkayt bırakabilir?

Laz başlığı sağ tarafta iki boynuz gibi düğümlenmiş, arkasını duvara vermiş, gözleri gökte, uzanıyor. Yanında çocuğu gibi yatan martini(sini) derunî bir düşünce ile okşuyor. Düşünüyorum ki, Köroğlu Çamlıbel’den bu akşam kalksa gelse kafası böyle olur, gözleri böyle parlar.

-Bursalı, çam ağacı gibi, delikanlı bir sancaktarımız vardı. Metris Tepe’de bizim taburla beraberdi; yanı başımda sancağı kucağında çam gibi devrildi, şehit oldu, onu düşündüm de.

Ona “Teneke Asker” diye bağırmak istiyorum. Hani Andersen’in masalında bir oyuncak teneke asker vardır. Masanın üstünde oyuncak kıza âşık olur. Bacağı yoktur, fakat tavrı pek asker ve kendisi mert bir oyuncaktır. Bir gün hizmetçi kız onu kaza ile sobaya atıyor. Çıkardıkları vakit teneke vücudunu küçük kalp şeklinde buluyorlar.

Harpte yegâne korkulacak şey korkudur.

Fakat İhsan’ın hayatı büyülenmiş gibi, başının üstünden kurşunlar vız vız uçuyor, sağına soluna bombalar düşüyor; o elinde tüfeği daima tırmanıyor, tırmanıyor. Zannediyorum ki artık tepeye pek yakınız. İhsan’ın yüksek sesle Yunanlılar’a sövdüğünü duyuyorum. Ne garip, ne garip bağırıyor. Kudurmuş gibi gidiyor. Anadolu’nun kalbinde kara kaya parçasına kadar gelenlere öyle gayzla, ihtirasla sövüyor ve koşuyor ki...Onlar da sövüyorlar, bomba ve kurşunla beraber taş, çamur atıyorlar, “Türkos, Türkos!” diye galiz (kaba ve çirkin, iğrenç) bir küfürle bağırıyorlar.

Kayanın tepesinden onların ortasında son taburun bakiyesinden kalmış kahramanlar var. Orada gırtlak gırtlağa dövüşüyorlar.

-Ayşe, Ayşe de mi vuruldu?

Elimde İhsan’ın eli gerildi. Parmaklarıma soğuyan parmakları sarıldı. Parmaklarımı koparır gibi çektim. Sedyenin üzerindeki kaputu fırlattım. Altında Ayşe’nin başörtüsü açıldı, siyah, kesik saçlı bir çocuk gibi çıktı. Beyaz hemşire gömleği kan içinde, sağa dönmüş yatıyor, sol kaşının üstünde çirkin kocaman bir yara var, saçlarının dibinden başlıyor, kaşını ikiye bölüyor. Kapalı gözkapağından akan kan uzun kirpiklerinin ucunda donmuş. Yüzü küçük, balmumu bir çocuk heykeli gibi. Dudakları sakin.

---------------------------------------------------------------------------------

Evet, Halide Edip, Mütareke yıllarının İstanbul’unda, yüzbinlerin önüne düşüp İzmir’in işgalini protesto eden, İstanbul’da kurulan sıkıyönetim mahkemelerinde Atatürk ve arkadaşlarıyla birlikte idama mahkum edilen bir Kurtuluş Savaşı kahramanıydı.

O aynı zamanda en ünlü kitabı Sinekli Bakkal’ı Türkçe’den önce İngilizce yazmış; İngiliz mürebbiyelerle, özel öğretmenlerle büyütülmüş, İngiltere’den Hindistan’a dünyanın birçok yerinde yaşamış, Alfonse Daaudet ve Emile Zola’dan etkilenmiş, Bertrand Russell’le arkadaşlık etmiş uluslararası bir yazar ve bir aydındı.

Üniversitemizin ilk kadın öğretim üyesiydi.

1912 öncesinde, ilk romanlarını yazmaya başladığında o, kocası tarafından aldatılmış, terkedilmiş, eşiyle uyum sağlayamamış kadının bireysel sorunlarına kafa yoran, içinde yaşadığı toplumun kadına biçtiği yaşam tarzını ve ahlak anlayışını eleştiren “feminist” bir yazardı bir bakıma...

(...)

Ama o aynı zamanda, Cumhuriyet’in resmi olmayan ilk sürgünüydü.

Kurtuluş Savaşı’nda birlikte yola çıktığı kadroyla yolları çabuk ayrılmıştı. Halide Edip ve eşi Adnan Bey, savaş bitip de silahlar duvara asıldıktan sonra, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın siyasal görüşlerine ve tutumuna karşı çıkmış ve 1926 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın yanında yer almışlardı.

1926 yılında kocasıyla birlikte ülkeden ayrılmak zorunda kalışı, işte bu siyasi ayrılık yüzündendi. 1939’da Türkiye’ye döndükten sonra, 1950 yılında Demokrat Parti listesinden bağımsız milletvekili seçilmesi de, 1926’daki siyasi çizgisini değiştirmeden koruduğunu ortaya koyuyordu. (Özel Hayatlar/Gülay Öztürk)

I. Dünya Savaşı sonunda işgal altındaki İstanbul’dan kaçan ve 1919- 1920’lerde Mustafa Kemal’in yanında İstiklal Savaşı’nın ateşine kendini atan Türk aydını..Aslında onlar Osmanlı İmparatorluğu’nun enkazı altında kalmış Osmanlı aydınıydı. Neydi bu “Osmanlı aydını tipi?”

Batı eğitimi almış, halktan kopuk, İslamcılığa uzak ve mesafeli, henüz millet bilinci taşımayan bir milleti, milli kurtuluş savaşına yöneltmeye çalışan bir avuç fedakar insan... Çoğu İstanbul, Selanik veya İzmir kökenli bu Osmanlı dönemi Türk aydını derin bir kimlik bunalımı içindeydi. Bir milli mücadeleye atılmışlardı, ama ortada “millet” bilincine sahip millet yoktu. Bir de üstelik haklarında padişah ve halife tarafından İslam ve memleket düşmanlığı nedeniyle çıkarılmış “idam fermanları” vardı.

İşte Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Yaban”(1932) ve “Ankara”‘sı (1934) ile Halide Edip Adıvar’ın “Ateşten Gömlek” (1922) ve “Türk’ün Ateşle İmtihanı” (1928) bu dönemi en iyi anlatan romanlardır. Osmanlı’nın enkazından “Yeni Türkiye”yi yaratmak için çırpınan bir avuç aydının düşüncelerini, arzularını, çelişkilerini ve trajedilerini çok çarpıcı bir şekilde yansıtır. Ayrıca her iki yazar da o zor günlerde Ankara’da Mustafa Kemal’in yanında yer almaya cesaret etmiş, seçkin ve sıra dışı kişilerdir. (Buket Aşçı/Vatan)

Mevlâna'nın Düğün Gecesi

2011-12-17T00:30:00.000+02:00

Şeb-i Arus sözlük anlamı düğün gecesi demektir. Mevlânâ Celaleddin-i Rumi kendi ölümüne Rabbine duyduğu aşktan dolayı sevgiliye kavuşma yani düğün gecesi demiştir.

Aşk “ol”maktır.

Sana dair ne varsa, ben hepsini aşk bildim.

Mevlana şov yapmadı.

Gösteri de yapmadı.

Sema bir gösteri değildir.

Sema bir coşkunun doğal ifadesidir.

Bir anlatımdır. Yakarıştır.

Bir ifade biçimidir.

Törenselliğe alabildiğine kapalıdır, doğallığa alabildiğine açıktır.

Özel giysisi, özel mekânı, özel zamanı olmaz semanın...

Kendiliğinden, öylesine, durup dururken ortaya çıkar.

Seyircisi yoktur semanın.

Seyirciye oynamaz. (Ahmet Hakan)

Bir tane canım var ama, yüz bin bedenim.
Can neymiş? Neymiş ki beden?
İşte ben'im. Bir başkası var ya: İşte ben, ben! O, beni
Sevsin diye bir başkası oldum kendim.

(Mevlana)

Tanıdığım Nâzım Hikmet

2011-12-15T00:30:00.000+02:00

Kitabın Adı: Tanıdığım Nâzım Hikmet

Yazarı: Orhan Karaveli

Yayınevi: Doğan Kitap

Basım yılı: ocak 2008/6. Baskı

Sayfa adedi: 217

Kitap Hakkında:

“… Başını yakmaya çalışıyorlar. Ben tanırım, mert oğlandır o…”

Mustafa Kemal Atatürk

“… Orhan Karaveli ve Ömer Sami Coşar’la hemen her akşam yemeğe çıkıyorduk. Nâzım hastalığını unutmuştu. Şiirler okuyor; İstanbul’dan Boğaziçi’nden bahsediyordu. Canlanmış, neşelenmişti…”

Ekber Babayev

“… Orhan Karaveli, Nâzım’la Moskova’da konuşan son Türk gazetecisi. Nâzım’ı tanımak isteyenler için belgelere dayalı ayrıntılı bir çalışma…”

Yalçın Bayer

Kitaptan alıntılar:

Şurası kesin ki, şimdiye kadar kimse Türk dilinde bu kadar etkileyici bir şey yazmamıştır.

Mustafa Kemal Atatürk

Nâzım kaçacakmışım gibi hâlâ avuçları içinde tutuyor elimi. Bir avuç yurt toprağını tutar gibi.

Bunları anlatırken bir de “kehanette” bulunmuştu: “Göreceksiniz” diyordu, “pek uzak olmayan bir gelecekte Rusya’dan Türkiye’ye her yıl milyonlarca turist gelecek ve ‘denizimizin, güneşimizin, yemeklerimizin’ tadını çıkaracaktır. Çünkü ‘bizleri’ ve ‘ülkemizi’ sevmeyen merak etmeyen bir tek Sovyet vatandaşına rastlamadım.”

Nâzım’ın üstelik tanığı da olduğum üçüncü kaygısı ise gömüleceği yerle ilgiliydi. Şiirinde “Anadolu’da bir köy mezarlığına gömün beni” diyerek, sağlığında kavuşamadığı vatan toprağına hiç olmazsa ölünce kavuşmayı vasiyet etmiş adam! Daha ne desin? Bir de, Moskova’da bizlere söylediği, “Öldüğüme yanmam da...Nasıl olsa ergeç öleceğiz...Buralarda gömerler ona yanarım...” sözleri var.

Bir başka kaygısı da “hayatımın eseri” dediği Kurtuluş Savaşı Destanı’yla ilgiliydi. Şöyle dert yanmıştı Moskova’da bana:

“İstiklal Savaşımızı anlattığım bu destan hayatımın eseridir. Aslında tam 66 000 dizeden oluşacaktı. Hapishanedeyken yazmaya başlamış ve sonra devam etmiştim. 66 000 dizeden 46 000’i halen kayıptır.

Ayrılırken gözleri doluydu:

“Beni de alıp götüremeyeceğine göre, kucak kucak selamlarımı götür bari eşe dosta, herkese. Soran olursa, “Moskova’da bir Türk şairi Nâzım var” dersin. “Başı dimdik, Türklüğüyle...”

Biliyorum ki kaçıp Amerika’ya yerleşmenin vatanseverlik, kaçıp Rusya’ya yerleşmenin vatan hainliği sayıldığı bir garip ortamda yaşıyoruz.

Bir çete kurmuştuk arkadaşlarla. Hava kararınca, daha çok ‘gayrimüslimlerin’ oturduğu ‘Cadde-i Kebir (İstiklâl Caddesi) ile civarında dağılır ve buradaki düşman bayraklarını, özellikle Yunan bayraklarını utanmazca asıldıkları yerden indirir çöpe atardık.

Bir keresinde Beyoğlu’ndaki, tam da cadde üzerinde bulunan küçük ve sevimli ‘Ağa Camii’nin tepesine kocaman bir Yunan bayrağı çekilmiş olduğunu görünce delilere döndüm. Çatıya tırmanıp bayrağı yırttım ama oradan geçen devriyeler tarafından az daha yakalanıyordum.

Vatani görevini İstanbul’da bahriye eri olarak yapan “Uzun Mehmed” isimli uyanık bir “Karadeniz uşağı”, II. Mahmud’un fermanı gereğince yörelerinde, adına “kömür” denilen siyah taşlardan bulurlarsa bildirmeleri yönündeki subay öğütlerini unutmamış terhis edildiğinde. Cebine de birkaç tane koymuş bu “taşlardan” ve adına sonradan ‘Zonguldak’ denilen yöredeki bir dere ağzında takvimler 1829’u gösterirken bunlara rastlayarak ülkenin ve “Yakındoğu”nun –bugün bile- tek taşkömürü yatağını bulmuş. Padişah da 50 altınla ödüllendirmiş Uzun Mehmed’i. Üretime 1840’larda başlanmış ve o tarihlerde buharlı gemilere geçen donanma böylelikle yurtdışına bağımlı olmaktan kurtulmuş. Sonraki tarihlerde işletme imtiyazını ele geçiren Fransızlar buraya liman, mendirek, kömür yıkama tesisleri, lojmanlar filan kurmuşlar ve bölgeye de yakınlarındaki “Ereğli”nin adını vermişler. Rivayet olunur ki, Fransız mühendislerin topografya haritalarında, yakındaki 771 rakımlı “Göl Dağı” nirengi kabul edildiğinden buraya Türkçe-Fransızca karışımı “Zone Göl Dagh” yani “Göl Dağı Bölgesi” denmiş. Ve zamanla “”Zone Göl Dagh” “Zonguldak” olup çıkmış.

Yazılarında buram buram satılmışlık kokan o günlerin “Mütareke Basını”...”Kuvvacılar” ile onların başı hakkında...

Yunan Hükümeti’nin Müslüman halkımıza iyi niyet(!) beslediği bir zamanda bizim (sözde) milliyetçilerimiz Anadolu Müslümanlarının mallarına ve canlarına el uzatıyorlar.

Türklere ve Müslümanlara düşman, hilafet ve saltanatı parçalamak heveslisi; aslı, nesli, mezhebi ve meşrebi belirsiz bir serseri başı (Mustafa Kemal Paşa) Osmanlı tahtına tâliptir...

Kimdi bu “Spartakist” ağabeyler? İki genç adam üzerinde nasıl bir etkileri olmuştu?

Adını, Yunanistan’ın Peloponisos yarımadası’ndaki üç bin yıllık “Sparta” kentinden almış olan “Trakyalı” Spartacus, İsa’dan önce I. Yüzyılda Roma İmparatorluğu’nun seçkin savaşçılarındandı. Bir gün isyan edip kurduğu, köle ve gladyatörlerden oluşan muazzam ordunun başında koskoca Roma İmparatorluğu’na nasıl kök söktürdüğü bilinen bir tarih gerçeğidir. Spartacus’un doksan bin kişiye ulaşan birlikleri Roma ordusu karşısında peş peşe inanılmaz başarılar kazanmış ama sonunda yenilmekten kurtulamamıştı (MÖ 71). Romalı komutanlar Spartacus’un on binlerce kader arkadaşını kılıçtan geçirdiler, o dahil binlercesini canlı canlı çarmıha gerip akbabaların parçalamasına terk ettiler ama –nerdeyse- iki bin yıl sonra “Spartacus” rüzgârı Avrupa’da bir kez daha esti. Bu rüzgâr Türkiye’ye, İnebolu’ya kadar ulaştı ve ‘Anadolu İhtilali’ne katılmak üzere yola geçen iki genç şairin aklını karıştırıp rotasını saptırdı.

Almanca’da tam adı (Spartaküs Birliği) olan “Spartakist”lerin ortaya çıkmasında başlıca etkenler Karl Marx (1818-1883) ve Friedrich Engels (1820-1895) gibi ideologların yanı sıra Rusya’da çarlığın temellerini sarsan 1905’in kanlı “Ekim Devrimi” ve sonra da Almanya’nın Birinci Dünya Savaşı’na girmesiydi. Babası Alman Sosyalist İşçi Partisi’nin lideri olan hukuk ve iktisat öğrenimi görmüş Karl Liebknecht (1871-1919) ile Yahudi kökenli Polonyalı Rosa Luxemburg (1870-1919) ve arkadaşları Alman Sosyalist Partisi’nin (SPD)savaştaki politikalarına karşı çıkarak, zamanla Almanya Komünist Partisi’ne dönüşen “Spartakist Hareket”i başlattılar (1916). 1919’da girişilen “Spartakist Ayaklanması” sırasında Liebknecht, Luxemburg ve kimi arkadaşları Berlin’in sağcı polis örgütü mensupları tarafından öldürüldü (1919) ama onların öncülük ettiği solcu girişimler özellikle başkent Berlin’deki gençlerin 7-8 Kasım (eski takvime göre 25-26 Ekim) 1917’de belli bir ivme kazanan “Bolşevik Devrimi”ne olan ilgisini büsbütün artırdı. Kurtuluş dönemlerinde dağıttıkları yasadışı “Spartakus Mektupları”ndan adını alan “Spartakistler” arasında, Osmanlı yönetiminin öğrenim için Almanya başkentine gönderdiği Türk öğrenciler de vardı. Savaş, Almanya safındaki imparatorluğun yenilgisiyle sona erince, çoğu, öğrenimlerini yarım bırakarak ülkeye dönen bu gençlerden bir bölümü de Milli Mücadele’ye katılmak üzere Anadolu’nun yolunu tutmuş ve kader Avrupa’da öğrenim görmüş, yirmi üç-yirmi dört yaşlarındaki bu, sol siyasi görüşleri benimsemiş deneyimli militan gençlerle daha on dokuzundaki “gözü açılmamış” iki genç adamı, Nâzım ile Vâlâ’yı, İnebolu’da buluşturmuştu.

Köylüler, kasabalılar, çarşaflı kadınlar, fesli, redingotlu ve eli bastonlu adamlar, kalpaklılar; omuzlarında boylarından uzun gibi görünen kocaman tüfekleriyle ayakları çarıklı “Kemalci” askerler; at arabaları, eşekli satıcılar, saman yüklü kağnılar, Topal Osman Ağa’nın kara başlıklı ve şalvarlı Karadeniz ‘uşakları’yla sürekli değişen bir tiyatro dekorundan farksızdı. ‘Millet Meclisi’ne yüz metre uzaklıktaki “Taşhan’ın önü! Taşhan...Adına Ankara denilen yirmi-yirmi beş bin nüfuslu bozkır kasabasının başlıca meydanı!...

“Bir de, Mustafa Kemal’le ‘ilk’ karşılaşmamı hiç unutmam. Yahu, ne biçim bir adamdı o? Böylesi gelmemiştir yeryüzüne!...desem yeridir.”

Sen

benim

minare boyunda çam gövdeme,

yumuşak

beyaz

bir kurt gibi girdin.

kemirdin!

...

Yumuşak

beyaz

kıvrılışlarınla

beynime giriyorsun

kemiriyorsun!

“Keşke daha uzun kalıp da Rusları yakından tanımak fırsatı bulabilseydin. Ne de olsa bizim gibi ‘Asyalı’dırlar’. Çilekeş, azla yetinen, sabırlı ve çalışkan insanlardır. Bize benzeyen o kadar çok tarafları vardır ki...Yüzyıllardır sürüp giden çıkar çatışmaları iki milletin birbirine yaklaşıp kaynaşmasına engel olmuştur. Hâlâ da oluyor. Oysa, bu iki ‘köylü millet’ birbirini biraz anlayıp kaynaşabilse aralarından su sızmaz. Şimdi bak cancağızım. ‘Türk-Amerikan dostluğu’ falan diyorlar. Ne ilgisi var Amerikalı’nın Türk’le, Türk’ün Amerikalı’yla? Fransız’ı da öyle, Alman’ı da...Hele o İngiliz?...Fırsat bulsa Türk milletini bir kaşık suda boğar. Eskiyi saymazsan, on yıldır bu ülkedeyim. Türkler aleyhine tek bir kelime duymadım ağızlarından. Binlerce mektup aldım Türkler’i merak eden, soran. Bıraksalar (!) milyonlarca Rus gidip tatilini Türkiye’de geçirir. Bir gün o da olacak elbet. ‘Allah aşkına’, Türk’le Rus mu yakındır birbirine hayat felsefesi ve yaşam tarzı bakımından, yoksa Türk’le Amerikalı veya İngiliz mi?

Ben yanmazsam

sen yazmazsan

biz yanmazsak

nasıl

çıkar

karanlıklar

aydınlığa...

Bugün Pazar

Bugün beni ilk defa güneşe çıkardılar.

Ve ben ömrümde ilk defa

gökyüzünün bu kadar benden uzak,

bu kadar mavi,

bu kadar geniş olduğuna şaşarak

kımıldamadan durdum.

Sonra saygıyla toprağa oturdum.

Dayadım sırtımı beyaz duvara.

Bu anda ne düşmek dalgalara,

bu anda ne kavga, ne hürriyet, ne karım.

Toprak, güneş ve ben...

Bahtiyarım.

Bir şiirini okuyup çok beğendiğini söyleyen Atatürk’e etrafındakilerin “komünist olduğunu” anımsatmaları üzerine şu cevabı vermişti ulu önder: “Ne olduğu kimi ilgilendirir? Şurası kesin ki, şimdiye kadar kimse Türk dilinde bu kadar etkileyici bir şey yazmamıştır...”

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,

ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda,

budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.

Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.

Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.

Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,

koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.

Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.

Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul'a.

Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.

Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul'u.

Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı'nda.

Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

İyi günlerimde çok eller uzanır ellerime,

Resmimi, suratımı baş köşeye asarlar...

Fakat demir kapıların her kapanışında üzerime,

Ardında taş duvarların her kaldığım zaman,

Ne arayan beni, ne soran...

Eeeehh, daha iyi be, bunun böyle olduğu...

Minnetim ve borçluluğum yalnız sana kalsın.

İyi günlerimde benim unuttuğum insan eli

Nasılsın?...

Abdülbaki Gölpınarlı da (1900-1982) Nâzım’ın bir şiirinde Namık Kemal’e dokundurmasını hazmedememiştir.

Bugünlük senin ağzını kullanacağım: ulan

Yalancı pehlivan!

...

Büyük Türk'e, Namık Kemal'e sövmek,

İçtiğin Moskof şarabının lezzetinden olsa gerek!

...

sırtlan tabiatlı nebbaş!

Ulaaan

Boynundan yaralı

Kızıllı, karalı

Engerek!

Sana kökü dışarda diyenlerin kökleri kurusun

Kurusun murdar ilikleri dilleri çürüsün

Şiirin ,gökyüzü gibi,herkesinse

Sen Kızılırmak kadar bizimsin

En büyük ustası dilimizin

Canımız ciğerimizsin.

Bedri Rahmi Eyüboğlu

Ne var ki, 20 temmuz 1936’nın “Boğazlar Hakkında Montreux Sözleşmesi” imzacı dokuz ülkeden biri olan Sovyet Rusya’da saklanmayan bir düş kırıklığı yaratmış ve dostluğa ilk gölgeler düşmeye başlamıştı.

Şeyh Bedrettin Destanı

Hep bir ağızdan türkü söyleyip,

Hep beraber sulardan çekmek ağı

Demiri oya gibi işleyip hep beraber

Hep beraber sürebilmek için toprağı

Ballı incirleri hep beraber yiyebilmek

Yarin dudağından gayrı, her şeyde

her yerde

hep beraber

diyebilmek

için

Onbinler verdi sekiz binini

KARIMA MEKTUP

Bursa

Hapisane

Bir tanem!

Son mektubunda :

"Başım sızlıyor

yüreğim sersem!"

diyorsun.

"Seni asarlarsa

seni kaybedersem;"

diyorsun;

"yaşıyamam!"

Yaşarsın karıcığım,

kara bir duman gibi dağılır hatıram rüzgârda;

yaşarsın, kalbimin kızıl saçlı bacısı

en fazla bir yıl sürer

yirminci asırlılarda

ölüm acısı.

Ölüm

bir ipte sallanan bir ölü.

Bu ölüme bir türlü

razı olmuyor gönlüm.

Fakat

emin ol ki sevgili;

zavallı bir çingenenin

kıllı, siyah bir örümceğe benzeyen eli

geçirecekse eğer

ipi boğazıma,

mavi gözlerimde korkuyu görmek için

boşuna bakacaklar

Nâzıma!

Ben,

alacakaranlığında son sabahımın

dostlarımı ve seni göreceğim,

ve yalnız

yarı kalmış bir şarkının acısını

toprağa götüreceğim...

Nasıl etmeli de ağlayabilmeli

farkına bile varmadan?

Nasıl etmeli de ağlayabilmeli

ayıpsız,

aşikâre,

yağmur misali?

Neylersin alışkanlık

için kan ağlarken yüzün güler

dikilitaş gibi dinelirsin yine.

Yavrum, erişmek ne müşkülmüş meğer,

anneler gibi ağlamanın yiğitliğine?

Hey Hikmet'in oğlu, Hikmet'in oğlu

Tuna'nın suyu olaydın,

Karaorman'dan geleydin,

Karadeniz'e döküleydin

Mavileşeydin,

Mavileşeydin

Geçeydin Boğaziçi'nden

Başında İstanbul havası

Çarpaydın Kadıköy iskelesine

Çarpaydın, çırpınaydın

Vapura binerken Memet'le anası.

3 haziran 1963 sabahı kapıya bırakılan gazeteleri almak için “dubleks” evinin giriş katına indi ve kapıyı açarken oracığa yığılıp kaldı. Birkaç saat sonra uyanıp yanına gelen Vera cebinde son şiirini buldu:

Gelsene dedi bana

Kalsana dedi bana

Gülsene dedi bana

Ölsene dedi bana

Geldim

Kaldım

Güldüm

Öldüm

Kars, Ardahan ve Boğazlar’ın birlikte kontrolü üzerine patlak veren şiddetli tartışmaya katılıyor, Rus “ev sahiplerinin” gözlerinin içine baka baka şunları söylüyordu:

“Burada Türkiyemin toprakları konuşuluyor. Her Türk gibi ben de, her gram Türk toprağının Türklere ait olduğuna kaniim. Vücudumdaki yirmi kilo kanı bu bir gram Türk toprağı için dökmeye hazırım...”

Yoldaşlar, ölürsem o günden önce yani,

-öyle gibi de görünüyor-

Anadolu'da bir köy mezarlığına gömün beni

ve de uyarına gelirse

tepemde bir de çınar olursa

taş maş da istemez hani....

Orhan Karaveli

Orhan Karaveli 1930 yılında Ankara’da doğdu. Galatasaray Lisesi’nden sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Londra Politeknik Okulu’nda öğrenimini sürdürdü. Yeni İstanbul, Milliyet, Vatan ve Cumhuriyet gazeteleri ile çeşitli dergilerde yazdı. Kişiler ve Köşeler, Koza/46-99 Şiirleri Pergamon Yayınları; Sakallı Celâl, Tevfik Fikret ve Halûk Gerçeği, Tanıdığım Nâzım Hikmet, Ziya Gökalp’i Doğru Tanımak, Bir Ankara Ailesinin Öyküsü, Ali Kemal ve Görgü Tanığı Doğan Kitap tarafından yayımlandı. Türk basınına 50 yılı aşkın süre hizmetleri nedeniyle 2004’te Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü’ne değer görülen Karaveli, Basın Şeref Kartı sahibi. İstanbul’da yaşıyor; evli, üç çocuk babası.

Neydi Nâzım’ı burnunda tüttüğü vatanından uzaklaştıran, ona vatan haini diyecek, diyebilecek kadar ileri gitmeye sebep olan olay neydi, Atatürk’ün “Ben tanırım, mert oğlandır o.” dediği adam, 35 yıl niçin hapse mahkûm edildi? Bütün bu soruların cevaplarını Orhan Karaveli roman gibi anlatmış.

Kitap, tarih sırasına uygun yazılmış. Yazar kitabın başlarında Nâzım Hikmet’in şeceresine değiniyor ve anne tarafından dedesi ile baba tarafından dedesi hakkında bilgiler veriyor. Kim olup olmadığı beni pek ilgilendirmiyor. Merak edenler kitapta geniş bir bilgi bulacaktır. Kitap, Rus yazar Radi Fiş’in “Bir Anadolu Hümanisti Mevlana” adlı kitabında kullandığı yöntem gibi yazılmış. Yani, belgesele konu olan kişinin yaşam öyküsü anlatılırken, konuyla ilgisi bulunan şiirlerine de yer verilmiş. Dolayısıyla bunun türü şiirle karışık belgesel olabilir. Karaveli, yalnız Nazım’ı anlatmıyor bu kitapta. Nazım dönemindeki sağcıların düşüncelerini, bazı gazete yazarlarının Nazım’a nasıl baktığını, özellikle Ali Kemal’in Peyam-ı Sabah adlı gazetede yayımladığı yazılardan ikiyüzlülüğünü açıklıyor. Adı geçen kişileri, kitabın arkasındaki dipnotlar bölümünde açıklayarak, biz okurların kafasında oluşacak soru işaretlerini yok ediyor. Bazı kavramlara açıklık kazandırıyor. Şimdi Ali Kemal’in riyakârlığına gelelim. İngiliz taraftarı olarak bildiğimiz Ali Kemal’i, ilk olarak Turgut Özakman’ın kitaplarında okumuştum. Bu adamın ismi aklıma kazınmıştı. Çünkü Kurtuluş Savaşı’na yazılarıyla karşı çıkıyor ve halkı kışkırtıyordu. Ne bela adamdı bu Ali Kemal? Bu kitapta da görünce ismini hiç şaşırmadım doğrusu. Karaveli, tarihlerini vererek Ali Kemal’in herzelerini (zevzeklik, saçma söz) gün ışığına çıkartmış. Bakın neler diyor Ali Kemal: ”… Mustafa Kemal’in yaptığı nedir? İsyan!”, ”…İdam! İdam! İdam. Mustafa Kemal cezasını bulacak.” Ve dönek Ali Kemal İzmir’in kurtuluş gününde 180 derece dönecek ve dönekliğini tasdik edecektir kendi eliyle: ” İzmir kurtuldu. Türk’ün bayramıdır bu. Gayelerimiz zaten bir idi! Halen de birdir!…” (10 Eylül 1922) Nazım Hikmet Ali Kemal gibilerinden Mustafa Kemal gibi ağzının payını alacaktır! Mesela 1977’de T.C. Kültür Bakanı Prof. Rıfkı Danışman,” Nazım Hikmet için anma töreni suçtur. Onu vatanperver, milliyetçi, memleketin birlik, beraberlik ve yücelmesi için ömrünü vermiş insanlar arasına katmak kimsenin aklına gelmemeli ve bu tür teşebbüslere kimse tevessül etmemelidir. Nazım’ın mezarının Türkiye’ye getirilmesi mümkün değildir…” Her Gün yazarı Yaşar Okuyan da Nazım’ı topraktayken bile dürtüyordu: ” Vatan hainliği tescil edilmiş bir müseccel komünist olan Nazım Hikmet’in doğumunun 75’inci yıldönümünün törenlerle kutlanması ibret vericidir…” Sabah yazarı Mustafa Yıldırım da şairimize verip veriştirecektir: ”Komünistler Hikmetof mel’ununu (lanetlenmiş kişi) yurt çapında büyük gördüklerine göre, koca vatanı mezar diye ona parsellemek eyleminde haklı mı sayılacaklardır…” Anlayacağınız ünlü şairimiz mezardayken bile rahatsız edilmiş, ölen adamın arkasından cahilce konuşmalara devam edilmiştir. Nazım’ın eserleri daha yeni yeni rahatça basılmaya başlanmıştır. Çoğu yazar gibi Nazım’ın da hayattayken değeri anlaşılmamıştır. Bırakın yaşarken eleştirilmeyi, ölümünden 14 yıl sonra bile hak ettiği değeri görmemiştir. Nedense Türk milleti yok ettiği insanları öldükten sonra yâd ediyor. İşte Adnan Menderes ve iki arkadaşı, işte Nazım Hikmet, işte Aziz Nesin, işte Deniz Gezmiş… Ve adlarını hatırlayamadığım birçok değerli adam. Türkiye’de tabir-i caizse jeton geç düşüyor. Maalesef olan bu ülkeye oluyor. ABD’nin yanında olmak suç değilken, Sovyet Rusya’nın yanında olmak cezalandırılıyor. Dinciler ellerini kollarını sallaya sallaya ülkelerinde cirit atarken, Nazım gibi mert ve vatanperver insanlar toprağından uzaklaştırılmanın ezikliğini yaşıyorlardı. Ekseriyetle Cumhuriyet gazetesi dincilere karşı kararlı bir duruş sergiliyor, Nazım Hikmet’e yapılanları şiddetle kınıyordu. İlhan Selçuk, 18 Aralık 1964 günü “Pencere” sinden şöyle haykırıyordu (kısaltarak alınmıştır) : ”Bir şairin komünist olması eğer onu kendi vatanından, kendi dilinin edebiyatından silmek için yeter sebep olsaydı dünya edebiyat tarihinin çetelesini tutmak pek zor olurdu… Komşumuz Yunanistan’ın şair ve yazarlarına reva görmediği muameleyi Nazım Hikmet’e yaparız… Biliyorum ki kaçıp Amerika’ya yerleşmenin vatanseverlik, kaçıp Rusya’ya yerleşmenin vatan hainliği sayıldığı garip bir ortamda yaşıyoruz…” İşte yazarların ağzından Nazım Hikmet. Şiirlerinde buram buram vatan kokan Türk şairi Nazım, öldükten sonra bile konuşulmaya devam ediyordu. Onun değeri her zamanki gibi yıllar sonra anlaşılacaktı.

Nazım Hikmet’i başkaca tanıdım bu kitap sayesinde. “Nazım Hikmet” adlı yazımda, Nazım Hikmet’in Türk düşmanlığı yaptığını yazmış ve vatanperver olmadığını, vatanını sevseydi ülkesinde kalacağını söylemiştim. Yanıldığımın gayet farkındayım. Orhan Karaveli, cidden aklıma takılan sorulara bir bir cevap veriyor. Üzerinde çok konuşulan şairimiz, belki de üzerinde en çok durduğumuz Türk şairi olma sıfatına haiz şair, Bahriye Mektebi’ne gider ve orada 1917–1919 arasını kapsayacak şekilde iki yıl öğrenim görür. Malumunuz ki bu yıllar Osmanlı için sancılı geçmektedir. Daha yeni I. Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılan Osmanlı ordusu, savaşın en büyük hezimetini elini kolunu bağlayan Mondros Ateşkes Antlaşması ile yaşamıştır. Bunun akabinde Sevr gelmiştir bildiğiniz gibi. Nazım Hikmet subay olacakken bu tür haberlerin yayılması üzerine vatanın boğazını sıkan düşmanlara kanlı bir cevap verebilmek uğruna subay olmaktan vazgeçiyor ve keyfi davranışlarla amirlerinin gözüne batıyordu. Sırf o değildi milleti için kendini feda etmek isteyen; sınıf arkadaşı Vâlâ Nurettin de sınırların dışına çıkıyordu. Vâlâ Nazım ile “Bu Dünyadan Nazım Geçti” adlı kalın eserini yazabilecek kadar yakın arkadaştı. Bu kitapta Vâlâ Nazım ile geçirdiği yılları yazıyordu büyük ihtimalle. Nazım’ın- a’nın üzerinde uzatma işareti olduğunu unutmayın- dayısı Ali Fuat Paşa Moskova’ya elçi olarak gönderilince, Nazım kendisini orduya sokabilecek bir yakınının ülkeden uzaklaşmasından büyük üzüntü duyar. O sıralar, bildiğiniz üzere, padişah ve yanlıları Kurtuluş Savaşı’na Mustafa Kemal’e tevkif emri verebilecek kadar taraftar değildi. Mustafa Kemal, Vahdettin tarafından Trabzon ve çevresinde çıkan Pontus Rumlarına olan ayaklanmayı durdurması için Karadeniz’e gönderilir. Mustafa Kemal burada üniformasını çıkartarak padişaha bağlılığını resmen iptal eder ve o eşi benzeri olmayan, sayfalar dolusu destanımız adını tarih sahifelerine kazımaya başlar Türk milletiyle. Böyle bir ortamda, yukarıda değindiğim gibi, bir de basın milli mücadelecilerin üstüne gidiyordu. Padişahın adamları Mustafa Kemal ve arkadaşlarına tehditler yağdırıyor, padişah taraftarlarına methiyeler düzüyordu. Ajanlar etrafta kol geziyor, milli mücadeleye çamur atmaya ant içmişlerdi. İşte Nazım tüm bu sebeplerden dolayı Kurtuluş Savaşı’na katılamadı. Eğitimini yarıda bıraktığı için askerliğini yapmış da sayılmadı. Bu askerlik sorunu sonradan başına büyük bela olacaktı.

Nazım dayısı Ali Fuat Paşa olmasına rağmen, bir türlü Kuvayi Milliye’ye alınmadı. O sıralar adını bile yeni yeni duymaya başlamıştık diyor Nazım komünizmin ve Çarlık Rusya’sının yıkılmasının. Dolayısıyla Nazım o sıralar komünist propagandacılığı yapmakla kesinlikle itham edilmemişti. Nazım sonradan komünist olacaktı “talihsiz” bir biçimde. Ve Nazım uzun süren, yorucu yolculuğuna hazırlandığının farkında değildi. Bu kadar yıl hapishanede yatmasına rağmen 66000 dizelik bir Kurtuluş Savaşı Destanı’nı, onca senaryo, binlerce dizelik şiirler, roman yazdı. Bu adamın büyüklüğü işte burada yatmaktadır. Ama yazık olmuş bu destana, çünkü 66000 dizenin 46000’i kayıpmış. Bir de diğer on binin sağcı-solcu kavgalarından nasibini aldığı düşünülürse, kıymetli yazarımızın mezarda kemiklerinin sızladığından şüphem yok. Çünkü, Orhan Karaveli böyle olabileceğini düşünüyor ve Nazım’ın eserlerini basmanın ve komünist kitaplar barındırmanın yasak olduğu ülkemizde 1960 ile 1980 arasındaki dönemde bu dizelerin yakılıp yıkılmasına ihtimal veriyor. Bazı şiir dergilerinde Nazım’ın şiirleri boy gösteriyormuş, ama sağcılar bu adamların yakasını bırakmıyormuş. Bazı şiir kitapları ise, el altından basılıyormuş ancak. Nazım yılmak bilmeyecekti hayattan ve dolu dolu, severek, coşkulu yaşamaya devam edecekti her ne kadar yoksul işçi kesimini temsil etse de.

Nazım’ı ateşi hiç sönmeyen bir komünist yapan neydi? Nazım niçin vatanında kalıp, komünizmi savunmadı da gitti Sovyet Rusya’sında kalıp ateşli bir komünist oldu? Orhan Karaveli bu sorulara tek tek cevap buluyor. Nazım’ı etkiliyen insanların varlığından bahsediyor. Evet, Nazım’ın çevresinden oldukça etkilendiği muhakkaktır. Tam hatırlayamıyorum Nazım’ı kimin etkilediğini, ancak şairin dayısının Moskova’da olması onu Rusya’ya gitmeye itiyordu. Şunu söyleyebiliriz ki Nazım durduk yere komünist olmadı, düşündü taşındı ve bu mefkûreye kendini adadı. Keşke Nazım bu nazariye ile tanışmasaydı. Tekrar belirtmekte yarar görüyorum ki Nazım bir ideolojiye körü körüne bağlı kalmanın bir tezahürüydü. Orhan Karaveli Moskova’ya gitmeden önce arkadaşının tavsiyesiyle Şevket Süreyya’nın “Suyu Arayan Adam” kitabını okumuş. Bu kitaba değiniyor yazar ve hulasa, Nazım röportörün sorusu üzerine Şevket Süreyya’nın ülkedeki ilk darbeyle sisteme uyumlu hale geldiğini ve yollarının ayrıldığını belirtiyor. Nazım, ”Uygulamalar ve uygulayıcılar yanılabilir, ama ilkeler doğrudur, kalıcıdır, insanlığın yararınadır.” diyor. Şunu anlamakta zorluk çekiyorum: Beni Stalin yarattı, hafız-ı Kapital olacağım-bu sözler okuduğum diğer iki kitapta geçiyor- gibi laflar eden Nazım nasıl oluyor da Stalin gibi barbar bir diktatörün kulu kölesi oluyordu? Ki Stalin, Adolf Hitler’den farksızdı, soykırım yapmakla ünlenmişti. İlkeler kalıcıydı belki, ama ilkeleri uygulayanlar gidiciydi. Bu gidiciler adam gibi komünizmi uygulasalardı, belki de dünya daha farklı olurdu. K.Marx size, “Gidin, şu ırkı parçalayın.” mı dedi efendiler? Belki Lenin dönemi daha iyidir Stalin döneminden. Hatta kitapta da yazdığı üzere, Lenin asabi davranışlarıyla dikkat çeken Stalin’i uzaklaştırmaktan yanaymış ve Stalin’in kesinlikle başa geçmemesi gerektiğini vasiyetinde bildirmiş, ama vasiyetin bu kısmı sümen altı edilmiş. Bu vasiyetin tam metni bilmem kaç yıl sonra ortaya çıkmış. Dolayısıyla komünizme sistematik katkılar sağlayan Lenin ile kanlı diktatör Stalin’i farklı değerlendirmemiz gerektiğini düşünüyorum. Şu bir hakikat ki Nazım maalesef koyu bir komünistti.

Peki, Türk hükümetinin hiç mi hatası yoktu bunda? Nazım’a sırf komünist diye pasaport vermemek çok adil bir hareket miydi? Askeri isyana teşvik etmek suçundan iki ayrı mahkemeden toplam 35 yıl hapis istemiyle yargılanan şair 1938’de hapishaneye girecek ve 12 yıl demir parmaklıklar arasında hayatını sürdürecekti. Nazım’ın 35 yıllık cezası 28 yıla indirildi. Peki, orduyu isyana teşvik mi etmişti gerçekten? Şiirlerden hareketle böyle bir karar alınıyordu. Nazım’ın şiirleri buram buram komünizm kokuyordu. Nazım burada her gün odasını temizler ve her yeni güne merhaba dermiş. Peki, bu arada M. Kemal hiç mi yardım etmemişti Nazım’a? Nazım, Mustafa Kemal’i iki kez görmüştü. İlk gördüğünde şiirlerini okuma fırsatı yakalayacakken, gelen acil bir telgraf her şeyi bozdu. Mustafa Kemal için Destan’da şu şiiri yazacaktı Nazım Hikmet:

“Sarışın bir kurda benziyordu

Ve mavi gözleri çakmak çakmaktı

…

Bıraksalar

…

Kocatepe’den Afyon ovasına atlayacaktı.”

1938, Mustafa Kemal’in bitap düştüğü ve hasta olarak yatağında yattığı yıldı. Nazım Hikmet de tam o yıl hapishaneye girecekti. Mustafa Kemal’den yardım gelir umuduyla bir mektup yazdı ona. Mektubunda hülasa suçsuz olduğunu belirtiyordu (Bu mektubun tam metni kitapta mevcut.) Maalesef, belki de Nazım’ı hapisten kurtaracak bu mektup, Mustafa Kemal’e ulaştırılmadı. Bir yoruma göre, yatağında yatan Mustafa Kemal’e daha fazla acı verilmek istenmiyordu. Mareşal Fevzi Çakmak’ın bunda büyük bir rolü olduğu kuşkusuzdur. Çünkü, kitapta hep Fevzi Çakmak’ın Nazım Hikmet’i sevmediği ima ediliyor.

12 yıl Nazım hapishanede yattı ve 1950’de DP’nin iktidara gelip af çıkarmasıyla beraat etti. Nazım, hapisten sonra da rahat bırakılmadı ülkesinde. Düşmanları onu tehdit ediyordu “iki elim yakanda” dermişçesine. Nazım bu baskılara dayanamayarak Moskova’ya gitti. Ölünceye kadar orada yaşadı. Kaçak olarak birkaç kez ülkesine geldi. Rahat bir yaşamı vardı Nazım’ın Moskova’da. Hem senaryo yazıyor hem de şiirlerini satıyordu. Rusça’yı Marx’ın Das Kapital’ini okuyabilecek kadar iyi biliyordu. Türkçe’ye de çok hâkimdi Nazım. Hece, vezin nedir bilmezdi. Kafasına göre şiirler yazıyordu. Kendine has bir üslubu vardı. Türkçe’yi bazı Türk şairlerinden daha iyi kullandığı söylenebilir. Birden fazla kadınla evlenen Nazım’ın hayatı resmen film gibiydi. Bunca savrulmanın arasından durmak bilmeyen çalışma arzusuyla onlarca eser bıraktı geriye. Nazım askerliğini yapmamış sayıldı, çünkü eğitimini yarım bırakmış, subay olamamıştı. Yıkılmış bir imparatorluğun subaya ihtiyacı kalmayacağını düşünerek isyan ediyordu üstlerine. Subay olup da ne olacaktı? İşsiz kalacaktı. Aftan yararlanan Nazım’a hemen askerlik uyarısı geldi. Nazım bir türlü düzlüğe çıkartılmıyordu, birileri şairin devamlı peşindeydi, mezara kadar kovalayacaklardı onu. Askerliğe çağırıldığını öğrenen Nazım bu iş içinde bir bit yeniği olduğunu sezmişti. Onu askerde öldürecekler ve “Kaçarken vurduk.” diyeceklerdi. Nazım’ın korkması doğaldı. Askere gitmeye hiç niyeti yoktu. Doğru Moskova’ya kaçacaktı.

Nazım Hikmet vatanını seviyordu. Onun tek suçu komünist olmaktı. Hiçbir zaman gizlemedi komünist olduğunu, ikiyüzlülük göstermedi. Yaşamanın güzel olduğunu savundu. Romantik komünistti Nazım Hikmet, Saime-Timms ve Edward’ın dediği gibi. (Deneme Yayınları)

Özel Hayatlar

2011-12-10T01:00:00.000+02:00

Kitabın Adı: Özel Hayatlar

Yazarı: Gülay Göktürk

Yayınevi: Liberte

Basım yılı: Kasım 200

Sayfa adedi: 285

Nasıl yönetileceğimizi tartışmaktan, nasıl yaşayacağımıza kafa yoramıyoruz. Özel hayatlarda yaşanacak bir 'glasnost'un, politik sistemlerde yaşanacak glasnosttan çok daha büyük bir devrim olacağını göremiyoruz. Ama hâlâ geç kalmış sayılmayız. Şimdi eskisinden farklı olarak, hem biz kadınlar kamusal alanda eskisi gibi çaylak değiliz ve orada biriktirdiğimiz tecrübeleri özel hayatlarımıza aktarma olanağımız varken hem de artık kamusal alanda başarı peşinde koşmaktan tıknefes olmuş erkekler ruhen 'eve dönüş' sürecine giriyor; özel hayatı yeniden keşfedip, tarihi ihmalinin acısını çıkarırcasına özel ilişkilere eğiliyor.

Kitaptan alıntılar:

Kafalarımız, kalemlerimiz politik toplumun tutsakları olmuş sanki.

Nasıl yönetileceğimizi tartışmaktan, nasıl yaşayacağımıza kafa yoramıyoruz.

Evet...Evlilik, aile, cinsellik, aşk, çocuk, hatta eğitim gibi konuların “kadın konuları” olarak algılanıyor oluşu bir tesadüfün değil, belki de binyıllardır süren bir gafletin sonucu.

Fikir mücadelesine giren, siyaset yapan, kamu hayatında varlık göstermeye çalışan kadının zayıf noktasıdır cinsiyeti. Muarızlarınız, fikirlerinizle başedemedikleri her noktada bedeninize saldırır.

Bu bekleyiş içinde bazen o kadar gerilirsiniz ki, köpeğin saldırıp ısırmasından korkan adamın durumuna düşer, siz köpeği ısırırsınız.

Onun için arzulamak değil arzulanmak, beğenmek değil beğenilmek önemlidir.

Bütün bunları sevilmek için yapmıştır, ama bu arada sevmeyi öğrenememiştir.

Farkında mısınız bilmem, ama biz kadınlar bunu her gece dinliyoruz: “Bütün kadınlar çiçektir, çiçekler su ister.”

Üstelik bizim durumumuz daha da kötü. Kertenkelenin, sincabın hatta kara sineğin bile, iyi kötü bir sinir sistemi, kiminin küçük de olsa beyni var. Oysa çiçekler insanoğlunun canlı varlıklar arasında kurduğu ve kendini en başa yazdığı hiyerarşinin en alt sırasında yer alıyor. Yani canlı varlıkların en aptalı, en duygusuzu, en ilkeli...Ah evet, hakkını yemeyelim, tek bir noktada fark atıyor kertenkeleye: Güzelliğiyle...Çiçekler hem doğanın bir parçası hem de onun süsleri...

Benzetmenin güzelliğine kapılıp da, salak çiçeklerle bir tutulmaya tav olmak işten bile değil. Mesela, istisnasız hepimiz “aptal sarışın” addedilmeye karşı nefret püskürürüz de, doğanın en aptal sarışını olan zambağa benzetildik mi yelkenleri indiriveririz.

Önemli olan şu ki, nedense kadınlar sekste hep aldatılan, kandırılan, kullanılan, baştan çıkarılan, kirletilen, tuzağa düşürülen taraf oluyor.

Memleket değil, mayın tarlası mübarek. Kader, adım başına bir ağ örmüş körpecik kızların içine düşmesini bekliyor.

Nasıl oluyorsa oluyor, kazık kadar kadınlar, kâh evlenme vaadiyle kandırılıyor, kâh şarkıcı yapacağım, manken yapacağım diye kandırılıyor, kâh cinlerinden kurtaracağım diye kandırılıyor.

Kadın, yaşı kaç olursa olsun, eğitimi ne olursa olsun, hep elma şekeriyle kandırılan beş yaşındaki çocuk yerine konuyor. Hiçbir fahişe düşmüyor, düşürülüyor; hiçbir kadın kandırmıyor, kandırılıyor; kullanmıyor, hep kulla-nı-lıyor. Kadını-erkeğiyle koca bir toplum, kadını seksin tarafı değil, kurbanı gibi görmek için çırpınıyor; bu uğurda gerçekleri çarpıtmaya bacak kadar veletlerin bile inanmayacağı masallara inanmaya razı...

Sizce bu işte bir bit yeniği yok mu?

Acıların en dayanılmazını çekiyor olsanız da size daha büyük bir acı efsanesi gereklidir. Siz kocanız tarafından yıllardır aldatılıyor olsanız da, hiçbir zaman kocasını Camilla Parker’a kaptıran Diana kadar mahzun olamazsınız.

Siz, hayatınız boyunca “kısır” diye aşağılanıp hakarete uğrasanız, üstünüze gelen kumanın acısıyla yanıp kavrulsanız da, İran tahtına bir erkek varis veremediği için saraydan ayrılıp Avrupa jet sosyetesinin partilerinde “çile dolduran” Süreyya kadar zavallı olamazsınız.

Pastacı çırakları kapı kapı dolaşıp kalp biçiminde kırmızı çikolata kutuları taşıyor. Çiçekçiler kömür tevziatı yapar gibi kırmızı gül dağıtıyor. Kapıyı açanlar, dudaklarını büzüp gözlerini bayarak, çiçeklerini alıp kutsal kitap gibi bağırlarına basıyorlar.

Size has, ama gerçekten size has olan birşeyler; size has bir sevme biçimi, bir serenad üslubu, size has bir romantizm, size has bir yas tutma tarzı, size has bir analık-babalık davranışı yaratmadıkça, birey olmaktan nasıl söz edebiliyorsunuz?

Ama bu tanımda anlaşmak yetmiyor. Çünkü diyelim bir kadın kalkıp, işyerinde müstehcen bir fıkra anlatılmasını ya da cinsel şakalar yapılmasını “cinsel taciz” olarak değerlendirirken, bir başkası (tıpkı o romantik reklamdaki gibi) yolda birinin ona çiçek vermesine, cinsel taciz adı takabiliyor. Bir erkeğin aslında iltifat olarak yorumlanaabilecek bir sözü, rahatlıkla “cinsel taciz” olarak damgalanıp hakaretle cevaplanabiliyor. İşin garibi, laf atan erkek “gözleriniz ne kadar güzel” derse başka, “kalçalarınız ne kadar güzel” derse başka türlü tepki alıyor. Neden? Kalçalar, seks talebine daha doğrudan çağrışım yaptığından mı? Güzel bulduğu bir kadına bakan bir erkek “pis pis bakışlarıyla kadını rahatsız etmekle” suçlanıyor. Bu bakışları “pis” yapan şey nedir? Taşıdığı arzu mu? Arzu pis bir şey midir? Ya da ancak karşılık bulunca mı temizlenir?

Ben diyorum ki, şu cinsel taciz meselesini tartışacaksak, çuvaldızı erkeklere batırırken küçük bir iğneyi de kendimize batırsak...

Habere göre olay, ABD’nin Kuzey Carolina Eyaleti’nin Lexington Kenti’nde yaşanmış. 6 yaşındaki Jonathan Prevette sınıf arkadaşı olan bir kız çocuğunu yanağından öptü diye, “cinsel tacizde bulunmak” suçundan apar topar okuldan uzaklaştırılmış. Olay, Amerikan kamuoyunu ikiye bölmüş, yoğun bir tartışma başlamış. Bir grup feminist kararı desteklemiş, hatta Ulusal Kadın Örgütü Başkanı Patricia Ireland, erkek çocukların kızlara saygı göstermeyi öğrenmeleri gerek, demiş.

Bütün bunlar olup biterken, Jonathan bu zamansız tatile bir anlam veremeden bahçede top oynuyor ve arkadaşını neden öptün, diye soranları, sevdiğim için, diye cevaplıyormuş.

Kadın ve haz kavramlarını bir türlü bir araya getiremeyen, cinsel hazzı yalnızca erkek için meşru gören, kadının seksten zevk alabileceği düşüncesi karşısında şeytan görmüş gibi olan Ortaçağ’ın bağnaz ahlakı, kadının bedensel haz arayışına fahişelik, şeytanlık, sapıklık olarak bakmıştı hep...

...araştırmalar, kadınların cinsel fantezilerini sosyal fantezilerinden bir türlü soyutlayamadıklarını, partnerlerinin fiziksel özelliklerinden çok, sosyal statüsünden ve mevkiinden tahrik olduklarını ortaya koyuyor.

Çünkü insanlık, cinsellikten bu kadar çok söz etmesine, bunca önemsemesine rağmen, bedensel hazzı cinsel ahlakın ve kültürün altında ezdi. Bedeninin sesine kulak vermedi. Hatta o sesi hiç duymadı. “Bedenin sesi” zannettiği kimi sesler, hep hayatın başka alanlarında, başka ilişkiler içinde oluşturulmuş sesler, talepler, arzular oldu. Kadınla erkek, hiçbir zaman tarihin, toplumun, kültürün, koca koca kurumların, cinselliğin sırtına yıktığı o koskoca yükün ağırlığını hissetmeden; rollerden, öğretilmiş davranışlardan, dikte edilmiş arzulardan kurtulup gönüllerince sevişemediler.

Gencecik bir genç kızı, satıldığı adamın tapulu malı haline getiren töre, ona bu “mal”ı istediği gibi dövme, sövme ve isyan ederse öldürme hakkını da veriyor. Ve işin acısı, o mahkemedeki yargıçlar da, “malından olan” kocanın ölüm saçan öfkesini haklı görüp “ağır tahrik” indirimiyle, törelerin hukukuna onay veriyor.

Evdeki kadınlara böyle baktınız mı, bir yerine iki taneyi el altında bulundurmakta; bazen birini, bazen diğerini kullanmakta ne sakınca var? Eğer “bedelini ödüyorsa” ve “alan razı, satan razıysa” bir erkeğin, ihtiyaçlarını karşılayacak kadar “çeşit” bulundurmasının nesi kötü?

Bu erkekler, ellerinin altında iki kadın bulundurmayı, tıpkı biri kışlık, diğeri yazlık iki ev sahibi olmak gibi birşey olarak algılarlar. İkisinin de anahtarı beyefendinin cebinde olacak. Ve o kullanmadığı zaman, bomboş, temiz, dayalı döşeli bir şekilde onun gelmesini bekleyecek...Ya da biri şehir içi için, biri de şehirlerarası için iki araba bulundurmak gibi...Biri ekonomik ve park etmesi kolay, diğeri güvenli ve hızlı...

Ben bir insanın çocuğunu ayağa kaldırabilmek için dilenmesini de, hırsızlık yapmasını da, fuhuş yapmasını da hoş görebilirim. Ama kayıtsızlığını asla...

Klasik tur malum, düğün sabahı kuaförle başlar. Kuaförden çıkınca fotoğraf stüdyosuna, sonra Telli Baba’ya gidilir. Ardından dini nikâh için imam önüne, sonra resmî nikâh için evlendirme dairesine ve nihayet gerdeğe...

Neden biri ayda otuz, diğeri üç yüz milyon kazanan iki insan, yolları ayrıldığında tasarrufu eşit bölüşsün? Neden, kendi gönül rızasıyla “evinin kadını” olmayı seçmiş ve onca yıl etrafında dolanan üç hizmetçiyle elini sıcak sudan soğuk suya sokmamış bir kadın, evliliği boyunca kendini beslettiği yetmiyormuş gibi bir de boşanınca adamın kazandığı paranın yarısına el koysun? Ya da neden üç kuruşluk ev işleri, adamın cehennemi çalışma temposuna denk tutulsun?

Ama ne gariptir ki, şimdiye kadar “reislik” kavramına karşı çıkan pek çok modern hanımımız, sıra erkeğin sorumluluklarına geldi mi, Medeni Kanun’la tam bir fikri uyum sergiliyor, kocası üç gün işsiz kalsa suçlamaya başlıyor ya da reklamdaki gibi hâlâ banyoyu yenilemedi diye maraza çıkartıyordu.

Şimdiye kadar halk dilinde sıkça kullanılan “hayırsız koca” tabirinin yanına yeni bir tabir katılacak: “Hayırsız karı”...Vaktini konu komşu gezmekle, Salı Pazarı senin, Beşiktaş Pazarı benim dolaşmakla geçiren kadınlar, tıpkı kahve köşelerinde pinekleyen erkekler gibi, böyle anılacak.

Yemin ne kadar büyükse, delinmesinin cezası da o kadar korkunçtur. “İlelebet sevmeyi” vadeden adam, yeminini bozmuşsa, “asla affedilmemeyi” de haketmiştir. Ölünceye kadar seveceğine yemin eden kadın, başkasını sevmişse ölüm zamanı da gelmiş demektir.

Ama genellikle öyle olmuyor. Sadece Derya Tuna ya da Hülya Avşar değil, kadınların büyük bir kısmının gözü görmeyince gönlü katlanıyor. Acılar, cinsel tek eşlilik kırıldığı zaman değil, bu kırılış açık edildiği zaman çekiliyor.

Demek ki, kıskançlığın konusu cinsel değil toplumsal. Üstelik öznesi de koca değil, öbür kadın. Evet, erkekler biraz hayal kırıklığına uğrayacak belki, ama görünen o ki, en şiddetli kıskançlık krizleri bile, kadınlar arası bir olay olarak yaşanıyor. Kadın kocasını değil, öteki kadını kıskanıyor.

Öteki kadın anonim kaldıkça, kıyaslama olanağı olmadığından, kıskançlık oldukça rahat bastırılabiliyor. Ama öteki kadın, eşin karşısına somut bir varlık olarak dikildiğinde, kıyaslama başlıyor. Kıyaslamayı sadece kendi yapsa, hadi bir derece...Hele bir de öteki kadın’ı başkaları da bilirse, bu karşılaştırmanın sonuçları iyice başedilmez hale geliyor.

Aldatılan kadının, bu kıyaslamadan kendini üstün hissederek çıkması mümkün değil. Öteki kadın daha genç ya da güzelse, kolay anlaşılabilir bir haset kaplıyor kadının içini. Özgüven paramparça oluyor. Daha çirkin ya da yaşlı ya da cahilse, bu defa da, böyle bir kadının kendisine tercih edilmiş olmasını gurur kırıcı buluyor.

Herkes, evlilikleri dinamitleyen asıl faaktörün bir gün ansızın yüzyüze gelinen ihanetler, vurdulu kırdılı kavgalar ya da zehir zemberek söz dalaşları olduğunu sanır ya, meğerse evliliklerin dibinde çöreklenmiş bir yılan gibi sessiz sedasız yatan asıl tehlike başkaymış: Suskunluk.

Birbiriyle konuşamayan, diyalog kuramayan çiftlerin boşanma oranı, aldatma, cinsel uyumsuzluk ve şiddetli geçimsizlik gibi nedenlerle boşananları çoktan sollamış.

Herkesin halısının altında pislikler olduğundan, insanlar genellikle birbirlerinin pisliğini açık etmeme konusunda konsensus sağlar, buna da “saygı” adını takarlar.

Bence yuva yıkmanın ahlaken suç olmaktan çıkması, milyonlarca ilişkiye yeni bir dinamizm getirecektir. Yuvanın dokunulmazlığı yüzünden eşlerini çantada keklik gören ve ilişkilerine emek vermeye üşenen çiftler kendilerine şöyle bir çeki düzen verecektir.

İnsanlar serbestçe evli çiftlerin yuvalarına karşı aşk saldırıları başlatabilmeli ve serbest rekabet şartlarında yarışabilmeli, kimse de bunu tapulu araziye tecavüz gibi görmemelidir.

Benim hatırladığım, Türkiye’de kadın yoğun bir biçimde iki kez çıkıyor siyaset sahnesine. Birincisinde 12 Mart döneminin ardından yükselen muhalefet dalgasının etkisiyle miting meydanlarına doluyor ve Karaoğlan’ı iktidara taşıyor. İkincisinde ise sosyal ve ekonomik sorunların, göçün, dışlanmışlığın, İslami kimlikle örtüşerek bir patlama yaptığı dönemde, Refah saflarında yeralıyor.

...feminizmin en büyük teorisyenlerinden Simone de Beauvoir “Bağımsızlığa Doğru” adlı kitabında, kadının politik davranışına yön veren kişilik özelliklerini şöyle tahlil ediyordu:

“Kadın için dünya alınyazısının egemenliği altındadır. Yaşam karşısındaki tutumu yalvarıp yakarmak; dua etmektir. Belli bir sonuca varabilmek için önceden denenmiş birtakım yollara başvurur. Böylece, neden görenekçi oldu-ğu-nu anlamak kolaylaşıyor; zamanın, onun için yenilik getiren bir boyutu yoktur, yaratıcı bir fışkırma değildir zaman; eskiyi tekrarlamaya mahkum olduğundan, geleceği geçmişin yenilenmesinden başka bir şey saymaz.

Erkekler, kendi yarattıkları putlar önünde tam bir inançla diz çökmezler. Kadınlarsa, yaşam yolunda o ulu heykellerden birine rastladılar mı, bunları hangi elin yarattığını düşünmeden uslu uslu yere kapanırlar...

Yüzde doksan dokuzu Müslüman olan bir ülkede kadınların siyasete girmesi için uğraşan bir kuruluşsunuz. Ama kadınların İslami kimlikleriyle politika yapmasına karşı çıkıyorsunuz.

Peki kiminle politika yapacaksınız? Dışardan kadın mı ithal edeceksiniz? İthal edemeyeceğinize göre iki seçeneğiniz var demektir: Ya bu Müslüman kadınların, boynu bükük bir şekilde ev köleliğine razı olanlarını tercih edeceksiniz ya da “ev hapsine hayır” deyip, kamu alanına çıkmak için mücadele edenlerle birlikte olacaksınız.

Tesettürü savunanlarla, karşı çıkanlar, ilk bakışta tamamen zıt kutuplarda yer alıyor gibi görünürler. Oysa birleştikleri nokta, ayrıldıkları noktadan çok daha önemlidir.

Tesettürün ana fikri, müslüman kadının “şehveti celbetmeyecek bir kılıkla örtünmesi”dir.

Tayyör zorunluluğunun ana fikri de budur. Biri, saç tellerinin görünmesinin “şehveti celbedeceğini” düşünüp örter; diğer ise saçı “tehlikeli” görmez de, çıplak kolun ya da belirgin bel hattının şehveti celbedeceğini; öyleyse onların örtünmesini savunur.

Ama dikkat ederseniz, her iki anlayış da, kamu hayatında huzurun, ancak kadının kadınsılığını gizlemesi ile mümkün olabileceği noktasında hemfikirdir.

Devlet önce kadınların başının açık olmasına “normal” diyor. Sonra bunu veri kabul ederek şöyle bir mantık yürütüyor: “Laik devlette, devlet memuru, vatandaş karşısında tamamen tarafsız, yönsüz, renksiz yani nötr olmalıdır. Oysa başını örten memur, başını örtmekle “normal” olandan ayrılmakta ve “taraf” olduğunu belli etmektedir. Başı açık vatandaşlar, başörtülü memurla karşı karşıya geldiklerinde onu “taraf” gibi hissedecek ve yansızlığından şüpheye düşeceklerdir. Bu da laikliğe aykırıdır.”

Oysa meseleye bir de şöyle bakın: başı örtülü vatandaşlar da, karşılarında başı açık bir bayan memur gördüklerinde, o memurun “karşı tarafta” olduğunu, dolayısıyla kendileri karşısında tarafsız davranamayacağını düşünmeyecekler mi? Başı örtülü olmak memurun “tarafsızlık” imajını bozuyor da, başı açık olmak neden bozmuyor?

Çünkü devlete göre, başı açık olmak normal, başı örtülü olmak anormal...

Evet, Halide Edip, Mütareke yıllarının İstanbul’unda, yüzbinlerin önüne düşüp İzmir’in işgalini protesto eden, İstanbul’da kurulan sıkıyönetim mahkemelerinde Atatürk ve arkadaşlarıyla birlikte idama mahkûm edilen bir Kurtuluş Savaşı kahramanıydı.

O aynı zamanda en ünlü kitabı Sinekli Bakkal’ı Türkçe’den önce İngilizce yazmış; İngiliz mürebbiyelerle, özel öğretmenlerle büyütülmüş, İngiltere’den Hindistan’a dünyanın birçok yerinde yaşamış, Alfonse Daaudet ve Emile Zola’dan etkilenmiş, Bertrand Russell’le arkadaşlık etmiş uluslararası bir yazar ve bir aydındı.

Üniversitemizin ilk kadın öğretim üyesiydi.

1912 öncesinde, ilk romanlarını yazmaya başladığında o, kocası tarafından aldatılmış, terkedilmiş, eşiyle uyum sağlayamamış kadının bireysel sorunlarına kafa yoran, içinde yaşadığı toplumun kadına biçtiği yaşam tarzını ve ahlak anlayışını eleştiren “feminist” bir yazardı bir bakıma...

(...)

Ama o aynı zamanda, Cumhuriyet’in resmi olmayan ilk sürgünüydü.

Kurtuluş Savaşı’nda birlikte yola çıktığı kadroyla yolları çabuk ayrılmıştı. Halide Edip ve eşi Adnan Bey, savaş bitip de silahlar duvara asıldıktan sonra, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın siyasal görüşlerine ve tutumuna karşı çıkmış ve 1926 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın yanında yer almışlardı.

1926 yılında kocasıyla birlikte ülkeden ayrılmak zorunda kalışı, işte bu siyasi ayrılık yüzündendi. 1939’da Türkiye’ye döndükten sonra, 1950 yılında Demokrat Parti listesinden bağımsız milletvekili seçilmesi de, 1926’daki siyasi çizgisini değiştirmeden koruduğunu ortaya koyuyordu.

Anneler babaları bir kenara itip çocuklarına el koydular. Altınlı kabul günlerini, kek tariflerini, yazlık alma heveslerini, herşeyi ama herşeyi boşverip çocuklarına yöneldiler. Bütün tatminsizliklerini, kendilerine duydukları bütün güvensizlikleri, isteyip de yapamadıkları herşeyi, sınıf atlama özlemlerini, başarısızklarına duydukları kini bir araya getirip yoğurdular. Büyük bir hırs yumağı oluşturdular.

Yüksek eğitim almış genç bir kadın. Bütün bir yıl boyunca, çocuğunu düzenli bir biçimde önce özel derse, oradan alıp psikiyatriste götürüyor. Çocuğun tırnakları bitmiş, bütün yüzü tiklerle sarsılıyor, psikiyatrist “bırakın çalışmayı” diyor, ama dinleyen kim? Anne psikiyatriste şu talimatı veriyor: Sınavlara kadar ayakta kalması için elinizden geleni yapın, gerisini sonra düşünürüz. Bir başkası, çişini kaçırmaya başlayan 11 yaşındaki oğlunu, altını ıslata ıslata kursa ve özel hocaya taşımaya devam ediyor...Bir başkası, 10 yıllık yoğun bir baskıdan sonra nihayet iyi bir kemancı yapabildiği kızı için, “Beni hiç sevmez, midesinde ülser oldu, ama çok iyi çalıyor” diyebiliyor. Bir başkası, bir gazete küpurundan, zihnin en açık olduğu saatin sabaha karşı 3-5 arası olduğunu öğrenir öğrenmez, her gece çocuğu 3’te uyandırıp 5’e kadar ders çalıştırıyor. Ev işlerinde çalışan bir kadın, mutfak masrafından kısarak zar zor biriktirdiği parayla çocuğunu İstanbul’un en pahalı bale okuluna yolluyor.

Aileleri tarafından eziyet edilen, zorla çalıştırılan ya da sokağa atılan o çocukların kimler olduğuna bir bakın: Pazardaki küfeci çocuklara, mendil satanlara, yeşil ışıkta arabanıza hücum edip camlarınızı silmeye çalışanlara, yetiştirme yurduna bırakılanlara, sokağa atılanlara, Beyoğlu’nda tiner çekenlere kaç kardeş olduklarını sorun. Eminim ki her seferinde aynı gerçekle yüzyüze gelecek, çok kardeşlilikle sefaleti ve zulmü hep bir arada göreceksiniz.

İşte böyleleri oğullarını bir dönümlük tarla için vuruşmaya ve ölmeye yolluyor sırtını sıvazlayarak...Sevdalı kızını, lanet bir geleneğe feda ederken gözünü kırpmıyor, aile meclisinde oturup elini kaldırıyor sakin sakin. Böyle anne babanın yetiştirdiği çocuk, iki bilezik için bileğini kesiyor anasının.

Bir gün, hayattaki önceliklerimizin değişebileceğini, düşünce hayatımızda geçirdiğimiz evrimin, değer sistemimizi kökten değiştirebileceğini ve bu yeni değer sistemimizle, daha önce pek küçümsediğimiz bazı şeylerin ön plana geçip “hayatın en anlamlı faaliyeti” haline gelebileceğini hayal bile edemiyoruz.

“Yaşamımın tek nedeni kitabımın satışını görmek...O kitaptan fazla bir gelir beklemiyorum. Son vuruşu yapmam için gereken parayı getirsin yeter. Bir gün altın vuruşu yapacağım ve bir tuvalet köşesinde öleceğim” diye yazmıştı bir yıl önce.

Önceki gün, kitabının imza gününde bir tuvalet köşesinde öldü.

Kanat’ın bu çarpıcı senaryosunun esin kaynağını yine onun yazdıklarından biliyoruz:

“Almanya’da bağımlı olan ve ‘Eroin’ adlı kitabın yazarı Christiane F’nin hayatını örnek aldım. O da toplumun duyarsızlığını, horlamasını, aşağılamasını yazdı...Fakat kimse umursamadı. Derdini daha iyi anlatabilmek için kitabından kazandığı parayla yüksek dozla yaşamına son verdi. Bazen birşeyleri yazmak yetmiyor. Onu ölümünüzle perçinlemek zorundasınız.”

Evet, Kanat, Christiane’yi örnek almış, onu idolleştirmişti...

Görüyoruz: Her gün binlerce genç, ne olmak, nereye ait olmak, nasıl yaşamak istediğini bilememenin bunalımıyla oradan oraya savruluyor. İçindeki huzursuzluğu ya da öfkeyi, uyuşturucuların flulaştırdığı o sanal dünyada dindirmeye çalışıyor.

Ve bu çocukların aileleri, daha üç-beş yıl önce “pırlanta gibi” olan yavruları bir insan enkazı olarak karşılarına dikildiğinde, yürekleri kavrularak aynı soruyu soruyorlar kendilerine: Nerede hata yaptık?

Bana öyle geliyor ki, yapılan en yaygın hata bütün gücüyle “sürüden ayrılma” ya çalışan çocuğu “sürüye sokmaya” çalışmak...

Bu gençleri dinlediğiniz zaman, en belirgin ortak özelliklerinin “sürüden ayrılma çabası” olduğunu görüyorsunuz.

Öyleyse teşhisi doğru koymaya çalışalım. Bunalımda olanın çocuklarımız değil, toplumda geçerli cinsel ahlak, aile içi rol kalıpları ya da eğitim sistemi olabileceği üzerinde düşünelim.

İşsizlik bütün aile için yoksulluk ve çaresizlik demektir. Ama bir erkek için işsizlik aynı zamanda “gidecek bir yeri olmamak”tır, o zamana kadar evim dediği yerde, eşinin ve çocuklarının suçlayıcı bakışları altında iğreti bir şekilde oturmaktır ki, bu son söylediğim erkeklerin en büyük kabuslarından biridir.

İşsiz kalmış erkek, kadınlar dünyasına sığınmış bir mülteci gibidir. O dünyanın sahipleri işsiz erkeğe belli ölçüde ilgi ve şevkat gösterseler de, yabancı ve fazlalık olduğu hissinin tam olarak kaybolmasına izin vermezler.

Erkekler eve iki türlü döner. Ya işlerini kaybeder ya da emekli olur.

Kadınlar eve dönen erkeğe her iki halde de kızar.

Ancak üç-beş yıllık bir emeklilik hayatından sonra, erkeğin evdeki varlığı kadınların gündüz düzeni için ciddi bir tehdit oluşturmaktan çıkar. Ancak o vakit bakarsınız ki, komşular çat kapı gelmekten, ulu orta konuşmaktan sakınmaz olurlar. Erkek, kabul günlerinde televizyon odasında kapalı durmak yerine, odadan çıkmış ve salondaki koltuklardan birine ilişmiştir. Önce suskundur, zamanla dedikodulaara katılmaya başlar. Git gide akşam çaylarının ve keklerin tiryakisi olur. Ve bir bakarsınız bir gün kadınlardan önce televizyonun karşısına oturmuş dizinin başlamasını bekliyordur.

Onun artık “gidecek yer” sorunu yoktur. Kadınlar dünyası her zamanki becerikliliğiyle onu asimile ederek, vanilya kokulu dünyasına kabul etmiştir.

Gülay Göktürk

1949 yılında İstanbul’da doğdu. Babasınının subay olması dolayısıyla çocukluğu Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde geçti. Fatih Kız Lisesi’ni bitirdikten sonra AFS bursu ile bir yıllığına ABD’ye gitti. Çeşitli gazete ve dergilerde görev aldı. Halen Bugün, gazetesinde yazıyor.

ESERLERİ:

Mürteci Yazılar, Gidemeyenlerin Ülkesi, Özel Hayatlar.

________________________________________